तिरुपतीच्या बालाजीला मराठीत व्यंकटेश म्हणतात. ही आरती फक्त दोन कडव्यांची आहे, पण त्यात देवाचं स्थान, रूप आणि भक्ताची मागणी तिनही येतात. शेषाचल हा तिरुमला डोंगराचा पारंपरिक उल्लेख आहे.
व्यंकटेश आरतीचे बोल (Marathi)
शेषाचल अवतार तारक तूं देवा । सुरवरमुनिवर भावें करिती जन सेवा ॥ कमळारमणा अससी अगणित गुण ठेवा । कमळाक्षा मज रक्षुनि सत्वर वर द्यावा ॥ १ ॥ जय देव जय देव जय व्यंकटेशा । केवळ करुणासिंधू पुरवीसी आशा ॥ धृ ॥ हें निजवैकुंठ म्हणुनि ध्यातों मी तूंतें । दाखविसी गुण कैसे सकळिक लोकांते ॥ देखुनि तुझें स्वरूप सुख अद्भुत होतें । ध्यातों तुजला श्रीपति दृढ मानस होतें ॥ जय ॥ २ ॥
Venkatesh Aarti Lyrics in English
Sheshachal avatar tarak tun deva | Survaramunivar bhaven kariti jan seva || Kamalaramana asasi aganit gun theva | Kamalaksha maj rakshuni satvar var dyava || 1 || Jai dev jai dev jai Vyankatesha | Keval karunasindhu puravisi asha || Dhru || Hen nijvaikuntha mhanuni dhyaton mi tunten | Dakhavisi gun kaise sakalik lokante || Dekhuni tuzhen swarup sukh adbhut hoten | Dhyaton tujala Shripati dridh manas hoten || Jai || 2 ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिल्या चरणात देवाचं स्थान आणि काम सांगितलं आहे: शेषाचल डोंगरावर अवतार घेतलेला तू तारक आहेस; देव, मुनी आणि सामान्य माणसं सगळी भावाने तुझी सेवा करतात. कमळारमण म्हणजे लक्ष्मीचा पती आणि कमळाक्ष म्हणजे कमळासारखे डोळे असलेला; भक्त लगेच रक्षण आणि वर मागतो. धृपदात देवाला “करुणेचा सागर” म्हटलं आहे, जो मागणी पुरी करतो. दुसर्या चरणात भक्त म्हणतो, मी तुलाच माझं वैकुंठ मानून ध्यान करतो; तुझं रूप पाहिल्यावर अद्भुत सुख होतं आणि मन स्थिर होतं.
व्यंकटेश आरतीचे महत्त्व
महाराष्ट्रात व्यंकटेश स्तोत्र खूप प्रसिद्ध आहे आणि त्याच्या शेवटी ही आरती म्हणण्याची पद्धत आहे. आरती लहान असल्यामुळे तिरुपती यात्रेला जाणारे भक्त ती सहज पाठ करून घेतात. शनिवार हा बालाजीचा दिवस मानला जातो.
आरती माहिती
| आरतीचे नाव | श्री व्यंकटेश आरती |
| देवता | श्री व्यंकटेश (तिरुपती बालाजी) |
| भाषा | मराठी |
| रचना | २ कडवी + धृपद |
| कधी म्हणतात | व्यंकटेश स्तोत्रानंतर, शनिवारची पूजा, तिरुपती यात्रा |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
व्यंकटेश आणि बालाजी वेगळे आहेत का?
नाही, एकच देवता. तिरुपतीतल्या विष्णूरूपाला मराठीत व्यंकटेश आणि तेलुगू/हिंदीत बालाजी म्हणतात.
शेषाचल म्हणजे काय?
तिरुमला डोंगराचं पारंपरिक नाव. शेष नागाचं रूप घेतलेला तो डोंगर असी प्रथा आहे, म्हणून आरती “शेषाचल अवतार” ने सुरू होते.
या आरतीत किती कडवी आहेत?
एक धृपद आणि दोन कडवी. ही मूळ रचनाच लहान आहे, म्हणून दोन कडव्यांनंतर ती संपते.