नाशिकजवळच्या वणी येथील सप्तशृंग गडावर विराजमान असलेल्या सप्तशृंगी देवीची ही आरती नवरात्रात आणि चैत्रोत्सवात म्हटली जाते. महाराष्ट्रातील साडेतीन शक्तिपीठांपैकी हे अर्धशक्तिपीठ मानले जाते. खाली संपूर्ण आरती मराठीत, इंग्रजी लिप्यंतरात आणि अर्थासह दिली आहे.
सप्तशृंगी देवी आरती (Marathi)
जय देवी सप्तश्रृंगा अंबा गौतमी गंगा । नटली ही बहुरंगा उटी शेंदुर अंगा । जय देवी सप्तश्रृंगा ॥ धृ ॥ पूर्व मुख अंबे ध्यान जरा वाकडी मान । मार्कंडेय देई कान सप्तशतीचे पान । एके अंबा गिरि श्रृंगा, अंबा गौतमी गंगा । जय देवी सप्तश्रृंगा ॥ १ ॥ माये तुझा बहु थाट देई सगुण भेट । प्रेम पान्हा एक घोट भावे भरले पोट । करू नको मनभंगा, अंबा गौतमी गंगा । जय देवी सप्तश्रृंगा ॥ २ ॥ महिषीपुत्र म्हैसासुर दृष्टी कामे असुर । करि दाल समशेर क्रोधे उडविली शिर । शिवशक्ती शिवगंगा, अंबा गौतमी गंगा । जय देवी सप्तश्रृंगा ॥ ३ ॥ निवृत्ति हा राधासुत अंबे आरती गात । अठराही तुझे हात भक्तां अभय देत । चरणकमल मनभंगा, अंबा गौतमी गंगा । जय देवी सप्तश्रृंगा ॥ ४ ॥
Saptashrungi Devi Aarti in English
jay devi saptashrringa amba gautami ganga | natali hi bahuranga uti shendur anga | jay devi saptashrringa || dhri || purva mukh ambe dhyan jara vakadi man | markandey dei kan saptashatiche pan | eke amba giri shrringa, amba gautami ganga | jay devi saptashrringa || 1 || maye tujha bahu that dei sagun bhet | prem panha ek ghot bhave bharale pot | karu nako manabhanga, amba gautami ganga | jay devi saptashrringa || 2 || mahishiputra mhaisasur drishti kame asur | kari dal samasher krodhe udavili shir | shivashakti shivaganga, amba gautami ganga | jay devi saptashrringa || 3 || nivritti ha radhasut ambe arati gat | atharahi tujhe hat bhaktan abhay det | charanakamal manabhanga, amba gautami ganga | jay devi saptashrringa || 4 ||
आरतीचा अर्थ (Meaning in Marathi)
धृवपदात देवीला सप्तशृंगा आणि गौतमी गंगा म्हणून आळवले आहे, आणि शेंदूर लावलेल्या तिच्या बहुरंगी रूपाचे वर्णन आहे. पहिल्या कडव्यात पूर्वाभिमुख मूर्ती आणि तिची किंचित वाकडी मान यांचे वर्णन आहे, आणि मार्कंडेय ऋषी सप्तशतीचे पाठ तिला एेकवतात असे म्हटले आहे. तिसर्या कडव्यात महिषासुराचा वध आला आहे. शेवटच्या कडव्यात रचयिता निवृत्ती आपले नाव घेतो आणि देवीच्या अठरा हातांचा उल्लेख करतो.
Meaning in English
The refrain calls the goddess Saptashrunga and Gautami Ganga, and describes her many-coloured form with vermilion on her body. The first verse describes the east-facing image with its slightly tilted head, and says the sage Markandeya recites the Saptashati to her. The third verse tells of the killing of the buffalo demon Mahishasura. In the last verse the composer Nivrutti names himself and mentions the eighteen arms with which the goddess grants fearlessness to her devotees.
सप्तशृंगी आरतीचे महत्त्व
सप्तशृंग गड हा सात शिखरांचा डोंगर असल्याने देवीला सप्तशृंगी हे नाव पडले. नवरात्र आणि चैत्र पौर्णिमेला येथे मोठी यात्रा भरते आणि लाखो भक्त गड चढून दर्शन घेतात.
आरती माहिती
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
सप्तशृंगी देवी कुठे आहे?
नाशिक जिल्ह्यातील वणी येथे, सप्तशृंग गडावर. सात शिखरांच्या या डोंगरावरूनच देवीला हे नाव पडले.
या आरतीचे रचयिता कोण?
शेवटच्या कडव्यात निवृत्ती हा राधासुत असे नाममुद्रा येते, म्हणजे रचयित्याचे नाव निवृत्ती आहे.
सप्तशृंगी देवीला किती हात आहेत?
अठरा. आरतीतही अठराही तुझे हात भक्तां अभय देत असे म्हटले आहे.