संध्याकाळी देवापुढे दिवा लावल्यानंतर म्हणायचा हा श्लोकसंच महाराष्ट्रात घरोघरी म्हटला जातो. पहिला श्लोक संस्कृत आहे आणि पुढील ओळी मराठीत आहेत, ज्या लहान मुलंसही सोप्या जातात. खाली संपूर्ण श्लोक मराठीत, इंग्रजीत आणि सोबत दोन्ही भाषेत अर्थ दिला आहे.
शुभं करोति कल्याणम श्लोक (Marathi)
शुभं करोति कल्याणम आरोग्यं धनसंपदा । शत्रुबुद्धि विनाशाय दीपज्योति नमोस्तुते । दिव्या दिव्या दिपत्कार कानी कुंडले मोतीहार । दिव्याला पाहून नमस्कार ॥ १ ॥ दिवा लावला देवांपाशी, उजेड पडला तुळशीपाशी । माझा नमस्कार सर्व देवांपाशी ॥ २ ॥ ये गे लक्ष्मी बैस गे बाजे, आमुचे घर तुला सारे । तिळाचे तेल कापसाची वात, दिवा जळो मध्यान्हात । घरातली इडापिडा बाहेर जावो बाहेरची लक्ष्मी घरात येवो । घरच्या सर्वांना उदंड आयुष्य लाभो ॥ ३ ॥ दीपज्योतिः परब्रह्म दीपज्योतिः जनार्दन । दीपो हरतु मे पापं संध्यादीप नमोस्तुते ॥ ४ ॥ अधिराजा महाराजा वनराजा वनस्पति । इष्टदर्शनं इष्टान्नं शत्रूणांच पराभवम् । मुले तो ब्रह्मरुपाय मध्ये तो विष्णुरुपिणः । अग्रतः शिवरुपाय अश्वत्थाय नमो नमः ॥ ५ ॥
Shubham Karoti Kalyanam Shlok in English
Shubham karoti kalyanam arogyam dhanasampada. Shatrubuddhi vinashaya deepajyoti namostute. Divya divya dipatkar kani kundale motihar. Divyala pahun namaskar. || 1 || Diva lavla devanpashi, ujed padla tulshipashi. Maza namaskar sarva devanpashi. || 2 || Ye ge Lakshmi bais ge baje, amuche ghar tula sare. Tilache tel kapsachi vaat, diva jalo madhyanhat. Gharatli idapida baher javo baherchi Lakshmi gharat yevo. Gharchya sarvanna udand aayushya labho. || 3 || Deepajyotih Parabrahma deepajyotih Janardan. Deepo haratu me paapam sandhyadeep namostute. || 4 || Adhiraja Maharaja Vanaraja Vanaspati. Ishtadarshanam ishtannam shatrunancha parabhavam. Mule to Brahmarupaya madhye to Vishnurupinah. Agratah Shivarupaya Ashvatthaya namo namah. || 5 ||
श्लोकाचा अर्थ (Marathi)
पहिला श्लोक संस्कृत आहे आणि तो दिव्याच्या ज्योतीला नमस्कार करतो, जी शुभ, कल्याण, आरोग्य आणि धनसंपदा देते आणि शत्रूबुद्धीचा नाश करते. पहिली मराठी ओळ लहान मुलांची आहे, दिव्याला कानांत कुंडले आणि मोत्यांचा हार असलेल्या रूपात पाहून त्याला नमस्कार केला जातो. दुसरी ओळ सांगते की दिवा देवापुढे लावला आणि त्याचा प्रकाश तुळसीपर्यंत पोहोचला. तिसरी ओळ लक्ष्मीला घरात येण्याचे निमंत्रण देते आणि घरातली इडापिडा बाहेर जावी, बाहेरची लक्ष्मी घरात येवी आणि सर्वांना दीर्घायुष्य लाभावे अशी मागणी करते. चौथा श्लोक पुन्हा संस्कृत आहे आणि दिव्याची ज्योत हीच परब्रह्म आणि जनार्दन आहे असे म्हणून पापहरणाची प्रार्थना करतो. पाचवा श्लोक अश्वत्थ यानी पिंपळाच्या वृक्षाला नमस्कार आहे, ज्याचे मूळ ब्रह्मरूप, मध्य विष्णुरूप आणि अग्र शिवरूप मानले जाते.
Meaning in English
The opening Sanskrit couplet bows to the flame of the lamp, the flame that brings auspiciousness, well-being, health and prosperity, and that destroys hostile intent. The Marathi lines that follow are the ones Maharashtrian children learn first. The first pictures the lamp as a figure wearing earrings and a pearl necklace, and greets it. The second says the lamp was lit before the gods and its light reached the tulsi plant, so the greeting goes to all the gods. The third invites Lakshmi to come and sit in the house, describes the sesame oil and the cotton wick, and asks that trouble leave the house, that the Lakshmi outside come in, and that everyone in the family be given a long life. The fourth couplet returns to Sanskrit and says the light of the lamp is itself Parabrahma and Janardan, asking the evening lamp to take away one’s wrongdoing. The fifth salutes the ashvattha, the peepal tree, whose root is held to be Brahma, whose middle is Vishnu and whose front is Shiva.
हा श्लोक कधी म्हणावा
हा श्लोकसंच संध्याकाळी दिवेलागणीच्या वेळी, म्हणजे सूर्यास्तानंतर देवापुढे आणि तुळसीवृंदावनापुढे दिवा लावल्यानंतर म्हटला जातो. महाराष्ट्रात लहान मुलांना सर्वात पहिले शिकवले जाणारे श्लोक हेच आहेत, कारण ते लहान आणि सोपे आहेत. संपूर्ण संच म्हणायचा क्रम असा आहे, प्रथम संस्कृत शुभं करोति, मग तीन मराठी ओळी, नंतर दीपज्योतिः परब्रह्म आणि शेवटी अश्वत्थाला नमस्कार. दिवाळी, तुळसी विवाह आणि कार्तिक महिन्यात याला विशेष महत्त्व दिले जाते.
श्लोक माहिती
| प्रकार | श्लोक (संध्याकाळचे) |
| भाषा | संस्कृत आणि मराठी |
| ओळी | पाच भाग |
| वेळ | संध्याकाळ, दिवेलागणी |
| अवसर | नित्य पाठ, दिवाळी, तुळसी विवाह |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
शुभं करोति कल्याणम कधी म्हणावा?
संध्याकाळी देवापुढे आणि तुळसीसमोर दिवा लावल्यानंतर लगेच.
हा श्लोक संस्कृत आहे की मराठी?
दोन्ही. पहिला आणि चौथा भाग संस्कृत आहे, मधल्या तीन ओळी मराठीत आहेत.
दिव्या दिव्या दिपत्कार हा वेगळा श्लोक आहे का?
ती वेगळी मराठी ओळ असली तरी त्याच क्रमाने शुभं करोतिनंतर म्हटली जाते, म्हणून दोन्ही एकाच संचात दिली आहेत.