शंकराची ही मराठी आरती समर्थ रामदास स्वामींची रचना आहे. महाराष्ट्रात आरतीच्या क्रमात गणपतीनंतर लगेच ही म्हटली जाते. खाली संपूर्ण मराठी बोल, इंग्रजीत वाचण्यासाठी लिप्यंतर आणि आरतीचा सोपा अर्थ दिला आहे.
लवथवती विक्राळा – आरतीचे बोल (Marathi)
लवथवती विक्राळा ब्रह्मांडी माळा । विषे कंठ काळा त्रिनेत्री ज्वाळा । लावण्य सुन्दर मस्तकी वाळा । तेथुनिया जळ निर्मळ वाहे झुळझुळा ॥ जय देव जय देव जय देव जय श्री शंकरा । आरती ओवाळू तुज कर्पुरगौरा ॥ जय देव कर्पुरगौरा भोळा नयनी विशाळा । अर्धांगी पार्वती सुमनांच्या माळा । विभुतीचे उधळण शितकंठ नीळा । ऐसा शंकर शोभे उमावेल्हाळा ॥ जय देव देवी दैत्य सागर मंथन पै केले । त्यामाजी अवचीत हलहल जे उठले । ते त्वा असुरपणे प्राशन केले । नीळकंठ नाम प्रसिद्ध झाले ॥ जय देव व्याघ्रांबर फणिवरधर सुंदर मदनारी । पंचानन मनमोहन मुनिजन सुखकारी । शतकोटीचे बीज वाचे उच्चारी । रघुकुळटीळक् रामदासा अंतरी ॥ जय देव
Lavthavti Vikrala Aarti Lyrics in English
Lavthavati vikrala brahmandi mala. Vishe kanth kala trinetri jwala. Lavanya sundar mastaki vala. Tethuniya jal nirmal vahe jhulajhula. || Jai dev || Jai dev jai dev jai Shri Shankara. Aarati ovalu tuj Karpuragaura. || Jai dev || Karpuragaura bhola nayani vishala. Ardhangi Parvati sumananchya mala. Vibhutiche udhalan Shitakanth nila. Aisa Shankar shobhe Umavelhala. || Jai dev || Devi daitya sagar manthan pai kele. Tyamaji avachit halahal je uthale. Te tva asurapane prashan kele. Nilkanth nam prasiddha jhale. || Jai dev || Vyaghrambar phanivardhar sundar madanari. Panchanan manmohan munijan sukhakari. Shatkotiche bij vache uchchari. Raghukulatilak Ramdasa antari. || Jai dev ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिल्या कडव्यात शंकराचे रूप आहे: गळ्यात रुंडमाळा, विषाने निळा झालेला कंठ, तिसरा डोळा आणि मस्तकावरून खाली वाहणारी निर्मळ गंगा. दुसरा कडवा सांगतो की कर्पूरासारखा गोरा आणि भोळा असलेला हा देव पार्वतीसोबत शोभून दिसतो. तिसरा कडवा समुद्रमंथनाची कथा सांगतो – हलाहल विष निघाले आणि शंकराने ते प्याल्याने त्यांना नीळकंठ नाव मिळाले. शेवटच्या कडव्यात रामदास स्वामी म्हणतात की शंकर सतत रामनामाचा जप करतात.
लवथवती विक्राळा आरतीचे महत्त्व
घरगुती आरती असो किंवा गणेशोत्सवातली सार्वजनिक आरती, क्रम ठरलेला असतो – सुखकर्ता दुखहर्ता, मग लवथवती विक्राळा, मग दुर्गे दुर्घटभारी आणि शेवटी घालीन लोटांगण. म्हणून ही आरती मराठी घरांत सर्वांना पाठ असते. महाशिवरात्री आणि श्रावणी सोमवारी तिला विशेष महत्त्व आहे.
आरती माहिती
| देवता | भगवान शंकर |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | आरती |
| रचयिता | समर्थ रामदास स्वामी |
| अवसर | महाशिवरात्री, श्रावण सोमवार |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
लवथवती विक्राळा म्हणजे काय?
लवलवणारी, भीतीदायक दिसणारी रुंडमाळा शंकराच्या गळ्यात आहे, असे पहिली ओळ सांगते.
ही आरती कोणी लिहिली?
समर्थ रामदास स्वामी. शेवटच्या ओळीत रामदासा अंतरी अशी त्यांची नाममुद्रा येते.
नीळकंठ नाव कसे पडले?
समुद्रमंथनातून निघालेले हलाहल विष शंकराने कंठात धरले, त्यामुळे कंठ निळा झाला आणि ते नीळकंठ म्हणून ओळखले जाऊ लागले.