श्रीरामरक्षास्तोत्र हे बुधकौशिक ऋषींनी रचलेले संरक्षक स्तोत्र आहे आणि महाराष्ट्रात ते घरोघरी नित्य म्हटले जाते. स्तोत्रातील पंधराव्या श्लोकातच सांगितले आहे की हे स्तोत्र शंकरांनी स्वप्नात सांगितले आणि सकाळी जागे झाल्यावर बुधकौशिकांनी ते लिहून काढले. खाली संपूर्ण ३८ श्लोकांचा मूळ संस्कृत पाठ, इंग्रजी लिप्यंतर आणि मराठी व इंग्रजी दोन्ही भाषेत अर्थ दिला आहे.
श्रीरामरक्षास्तोत्र (Sanskrit)
॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥ अस्य श्रीरामरक्षास्तोत्रमन्त्रस्य । बुधकौशिक ऋषिः । श्रीसीतारामचन्द्रो देवता । अनुष्टुप् छन्दः । सीता शक्तिः । श्रीमद् हनुमान कीलकम् । श्रीरामचन्द्रप्रीत्यर्थे रामरक्षास्तोत्रजपे विनियोगः ॥ अथ ध्यानम् । ध्यायेदाजानुबाहुं धृतशरधनुषं बद्धपद्मासनस्थं पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम् । वामाङ्कारूढ सीतामुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभं नानालङ्कारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डनं रामचन्द्रम् ॥ इति ध्यानम् ॥ चरितं रघुनाथस्य शतकोटि प्रविस्तरम् । एकैकमक्षरं पुंसां महापातकनाशनम् ॥ १॥ ध्यात्वा नीलोत्पलश्यामं रामं राजीवलोचनम् । जानकीलक्ष्मणोपेतं जटामुकुटमण्डितम् ॥ २॥ सासितूणधनुर्बाणपाणिं नक्तञ्चरान्तकम् । स्वलीलया जगत्त्रातुमाविर्भूतमजं विभुम् ॥ ३॥ रामरक्षां पठेत्प्राज्ञः पापघ्नीं सर्वकामदाम् । शिरो मे राघवः पातु भालं दशरथात्मजः ॥ ४॥ कौसल्येयो दृशौ पातु विश्वामित्रप्रियः श्रुती । घ्राणं पातु मखत्राता मुखं सौमित्रिवत्सलः ॥ ५॥ जिह्वां विद्यानिधिः पातु कण्ठं भरतवन्दितः । स्कन्धौ दिव्यायुधः पातु भुजौ भग्नेशकार्मुकः ॥ ६॥ करौ सीतापतिः पातु हृदयं जामदग्न्यजित् । मध्यं पातु खरध्वंसी नाभिं जाम्बवदाश्रयः ॥ ७॥ सुग्रीवेशः कटी पातु सक्थिनी हनुमत्प्रभुः । ऊरू रघूत्तमः पातु रक्षःकुलविनाशकृत् ॥ ८॥ जानुनी सेतुकृत्पातु जङ्घे दशमुखान्तकः । पादौ बिभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः ॥ ९॥ एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत् । स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ॥ १०॥ पातालभूतलव्योमचारिणश्छद्मचारिणः । न द्रष्टुमपि शक्तास्ते रक्षितं रामनामभिः ॥ ११॥ रामेति रामभद्रेति रामचन्द्रेति वा स्मरन् । नरो न लिप्यते पापैः भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति ॥ १२॥ जगज्जैत्रैकमन्त्रेण रामनाम्नाभिरक्षितम् । यः कण्ठे धारयेत्तस्य करस्थाः सर्वसिद्धयः ॥ १३॥ वज्रपञ्जरनामेदं यो रामकवचं स्मरेत् । अव्याहताज्ञः सर्वत्र लभते जयमङ्गलम् ॥ १४॥ आदिष्टवान् यथा स्वप्ने रामरक्षामिमां हरः । तथा लिखितवान् प्रातः प्रबुद्धो बुधकौशिकः ॥ १५॥ आरामः कल्पवृक्षाणां विरामः सकलापदाम् । अभिरामस्त्रिलोकानां रामः श्रीमान् स नः प्रभुः ॥ १६॥ तरुणौ रूपसम्पन्नौ सुकुमारौ महाबलौ । पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ ॥ १७॥ फलमूलाशिनौ दान्तौ तापसौ ब्रह्मचारिणौ । पुत्रौ दशरथस्यैतौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ १८॥ शरण्यौ सर्वसत्त्वानां श्रेष्ठौ सर्वधनुष्मताम् । रक्षः कुलनिहन्तारौ त्रायेतां नो रघूत्तमौ ॥ १९॥ आत्तसज्जधनुषाविषुस्पृशावक्षयाशुगनिषङ्गसङ्गिनौ । रक्षणाय मम रामलक्ष्मणावग्रतः पथि सदैव गच्छताम् ॥ २०॥ सन्नद्धः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा । गच्छन्मनोरथोऽस्माकं रामः पातु सलक्ष्मणः ॥ २१॥ रामो दाशरथिः शूरो लक्ष्मणानुचरो बली । काकुत्स्थः पुरुषः पूर्णः कौसल्येयो रघूत्तमः ॥ २२॥ वेदान्तवेद्यो यज्ञेशः पुराणपुरुषोत्तमः । जानकीवल्लभः श्रीमान् अप्रमेय पराक्रमः ॥ २३॥ इत्येतानि जपन्नित्यं मद्भक्तः श्रद्धयान्वितः । अश्वमेधाधिकं पुण्यं सम्प्राप्नोति न संशयः ॥ २४॥ रामं दूर्वादलश्यामं पद्माक्षं पीतवाससम् । स्तुवन्ति नामभिर्दिव्यैः न ते संसारिणो नराः ॥ २५॥ रामं लक्ष्मणपूर्वजं रघुवरं सीतापतिं सुन्दरम् । काकुत्स्थं करुणार्णवं गुणनिधिं विप्रप्रियं धार्मिकम् । राजेन्द्रं सत्यसन्धं दशरथतनयं श्यामलं शान्तमूर्तिम् । वन्दे लोकाभिरामं रघुकुलतिलकं राघवं रावणारिम् ॥ २६॥ रामाय रामभद्राय रामचन्द्राय वेधसे । रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः ॥ २७॥ श्रीराम राम रघुनन्दन राम राम श्रीराम राम भरताग्रज राम राम । श्रीराम राम रणकर्कश राम राम श्रीराम राम शरणं भव राम राम ॥ २८॥ श्रीरामचन्द्रचरणौ मनसा स्मरामि श्रीरामचन्द्रचरणौ वचसा गृणामि । श्रीरामचन्द्रचरणौ शिरसा नमामि श्रीरामचन्द्रचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥ २९॥ माता रामो मत्पिता रामचन्द्रः स्वामी रामो मत्सखा रामचन्द्रः । सर्वस्वं मे रामचन्द्रो दयालु- र्नान्यं जाने नैव जाने न जाने ॥ ३०॥ दक्षिणे लक्ष्मणो यस्य वामे तु जनकात्मजा । पुरतो मारुतिर्यस्य तं वन्दे रघुनन्दनम् ॥ ३१॥ लोकाभिरामं रणरङ्गधीरं राजीवनेत्रं रघुवंशनाथम् । कारुण्यरूपं करुणाकरं तं श्रीरामचन्द्रम् शरणं प्रपद्ये ॥ ३२॥ मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेन्द्रियं बुद्धिमतां वरिष्ठम् । वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ॥ ३३॥ कूजन्तं रामरामेति मधुरं मधुराक्षरम् । आरुह्य कविताशाखां वन्दे वाल्मीकिकोकिलम् ॥ ३४॥ आपदामपहर्तारं दातारं सर्वसम्पदाम् । लोकाभिरामं श्रीरामं भूयो भूयो नमाम्यहम् ॥ ३५॥ भर्जनं भवबीजानामर्जनं सुखसम्पदाम् । तर्जनं यमदूतानां रामरामेति गर्जनम् ॥ ३६॥ रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः । रामान्नास्ति परायणं परतरं रामस्य दासोऽस्म्यहं रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुद्धर ॥ ३७॥ रामरामेति रामेति रमे रामे मनोरमे । सहस्रनामतत्तुल्यं रामनाम वरानने ॥ ३८॥ इति श्रीबुधकौशिकविरचितं श्रीरामरक्षास्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥ ॥ श्रीसीतारामचन्द्रार्पणमस्तु ॥
Ram Raksha Stotra in English
|| om shriganeshaya namah || asya shriramarakshastotramantrasya | budhakaushika rishih | shrisitaramachandro devata | anushtup chhandah | sita shaktih | shrimad hanumana kilakam | shriramachandraprityarthe ramarakshastotrajape viniyogah || atha dhyanam | dhyayedajanubahum dhritasharadhanusham baddhapadmasanastham pitam vaso vasanam navakamaladalaspardhinetram prasannam | vamankarudha sitamukhakamalamilallochanam niradabham nanalankaradiptam dadhatamurujatamandanam ramachandram || iti dhyanam || charitam raghunathasya shatakoti pravistaram | ekaikamaksharam pumsam mahapatakanashanam || 1|| dhyatva nilotpalashyamam ramam rajivalochanam | janakilakshmanopetam jatamukutamanditam || 2|| sasitunadhanurbanapanim naktancharantakam | svalilaya jagattratumavirbhutamajam vibhum || 3|| ramaraksham pathetprajnah papaghnim sarvakamadam | shiro me raghavah patu bhalam dasharathatmajah || 4|| kausalyeyo drishau patu vishvamitrapriyah shruti | ghranam patu makhatrata mukham saumitrivatsalah || 5|| jihvam vidyanidhih patu kantham bharatavanditah | skandhau divyayudhah patu bhujau bhagneshakarmukah || 6|| karau sitapatih patu hridayam jamadagnyajit | madhyam patu kharadhvamsi nabhim jambavadashrayah || 7|| sugriveshah kati patu sakthini hanumatprabhuh | uru raghuttamah patu rakshahkulavinashakrit || 8|| januni setukritpatu janghe dashamukhantakah | padau bibhishanashridah patu ramo'khilam vapuh || 9|| etam ramabalopetam raksham yah sukriti pathet | sa chirayuh sukhi putri vijayi vinayi bhavet || 10|| patalabhutalavyomacharinashchhadmacharinah | na drashtumapi shaktaste rakshitam ramanamabhih || 11|| rameti ramabhadreti ramachandreti va smaran | naro na lipyate papaih bhuktim muktim cha vindati || 12|| jagajjaitraikamantrena ramanamnabhirakshitam | yah kanthe dharayettasya karasthah sarvasiddhayah || 13|| vajrapanjaranamedam yo ramakavacham smaret | avyahatajnah sarvatra labhate jayamangalam || 14|| adishtavan yatha svapne ramarakshamimam harah | tatha likhitavan pratah prabuddho budhakaushikah || 15|| aramah kalpavrikshanam viramah sakalapadam | abhiramastrilokanam ramah shriman sa nah prabhuh || 16|| tarunau rupasampannau sukumarau mahabalau | pundarikavishalakshau chirakrishnajinambarau || 17|| phalamulashinau dantau tapasau brahmacharinau | putrau dasharathasyaitau bhratarau ramalakshmanau || 18|| sharanyau sarvasattvanam shreshthau sarvadhanushmatam | rakshah kulanihantarau trayetam no raghuttamau || 19|| attasajjadhanushavishusprishavakshayashuganishangasanginau | rakshanaya mama ramalakshmanavagratah pathi sadaiva gachchhatam || 20|| sannaddhah kavachi khadgi chapabanadharo yuva | gachchhanmanoratho'smakam ramah patu salakshmanah || 21|| ramo dasharathih shuro lakshmananucharo bali | kakutsthah purushah purnah kausalyeyo raghuttamah || 22|| vedantavedyo yajneshah puranapurushottamah | janakivallabhah shriman aprameya parakramah || 23|| ityetani japannityam madbhaktah shraddhayanvitah | ashvamedhadhikam punyam samprapnoti na samshayah || 24|| ramam durvadalashyamam padmaksham pitavasasam | stuvanti namabhirdivyaih na te samsarino narah || 25|| ramam lakshmanapurvajam raghuvaram sitapatim sundaram | kakutstham karunarnavam gunanidhim viprapriyam dharmikam | rajendram satyasandham dasharathatanayam shyamalam shantamurtim | vande lokabhiramam raghukulatilakam raghavam ravanarim || 26|| ramaya ramabhadraya ramachandraya vedhase | raghunathaya nathaya sitayah pataye namah || 27|| shrirama rama raghunandana rama rama shrirama rama bharatagraja rama rama | shrirama rama ranakarkasha rama rama shrirama rama sharanam bhava rama rama || 28|| shriramachandracharanau manasa smarami shriramachandracharanau vachasa grinami | shriramachandracharanau shirasa namami shriramachandracharanau sharanam prapadye || 29|| mata ramo matpita ramachandrah svami ramo matsakha ramachandrah | sarvasvam me ramachandro dayalu- rnanyam jane naiva jane na jane || 30|| dakshine lakshmano yasya vame tu janakatmaja | purato marutiryasya tam vande raghunandanam || 31|| lokabhiramam ranarangadhiram rajivanetram raghuvamshanatham | karunyarupam karunakaram tam shriramachandram sharanam prapadye || 32|| manojavam marutatulyavegam jitendriyam buddhimatam varishtham | vatatmajam vanarayuthamukhyam shriramadutam sharanam prapadye || 33|| kujantam ramarameti madhuram madhuraksharam | aruhya kavitashakham vande valmikikokilam || 34|| apadamapahartaram dataram sarvasampadam | lokabhiramam shriramam bhuyo bhuyo namamyaham || 35|| bharjanam bhavabijanamarjanam sukhasampadam | tarjanam yamadutanam ramarameti garjanam || 36|| ramo rajamanih sada vijayate ramam ramesham bhaje ramenabhihata nishacharachamu ramaya tasmai namah | ramannasti parayanam parataram ramasya daso'smyaham rame chittalayah sada bhavatu me bho rama mamuddhara || 37|| ramarameti rameti rame rame manorame | sahasranamatattulyam ramanama varanane || 38|| iti shribudhakaushikavirachitam shriramarakshastotram sampurnam || || shrisitaramachandrarpanamastu ||
रामरक्षा स्तोत्राचा अर्थ (Meaning in Marathi)
रामरक्षा हे नावाप्रमाणेच एक कवच आहे. सुरुवातीच्या तीन श्लोकांत रघुनाथांच्या चरित्राचे स्मरण करून, चौथ्या श्लोकापासून शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचे रक्षण रामाच्या कोणत्या ना कोणत्या रूपाने करावे अशी प्रार्थना केली आहे. मस्तक राघवाने, कपाळ दशरथपुत्राने, डोळे कौसल्यापुत्राने, कान विश्वामित्रप्रियाने, अशी ही मालिका क्रमाने पायांपर्यंत जाते. दहाव्या श्लोकात फळश्रुती येते की जो हे स्तोत्र श्रद्धेने म्हणतो तो दीर्घायू, सुखी, पुत्रवान, विजयी आणि विनयशील होतो. पुढील श्लोकांत रामनामाचे माहात्म्य, राम आणि लक्ष्मण यांचे तरुण तपस्वी रूपातील वर्णन, मारुतीरायाला वंदन आणि शेवटी सहस्रनामाइतके पुण्य देणारा रामरामेति रामेति हा प्रसिद्ध श्लोक येतो.
Meaning in English
Ram Raksha means the protection of Rama, and the stotra is built literally as an armour. After three opening verses recalling the story of Raghunatha, verse four begins a head-to-foot protection: may Raghava protect my head, the son of Dasharatha my forehead, the son of Kausalya my eyes, and so on down to the feet. Verse ten gives the promise that whoever recites this with devotion becomes long-lived, happy, blessed with children, victorious and humble. The later verses praise the name of Rama, describe Rama and Lakshmana as young ascetics, salute Hanuman, and close with the famous verse saying that the name Rama alone equals the thousand names of Vishnu.
रामरक्षा स्तोत्राचे महत्त्व
महाराष्ट्रात रामरक्षा हे लहानपणीच पाठ करून घेतले जाणारे स्तोत्र आहे. रामनवमी, चैत्र महिना आणि नित्य संध्याकाळच्या पाठात ते आवर्जून म्हटले जाते. बहुतेक श्लोक अनुष्टुप छंदात असल्याने ते सहज पाठ होतात. शेवटचे काही श्लोक वेगळ्या वृत्तांत असल्याने त्यांची चाल बदलते, हे म्हणताना सहज लक्षात येते.
स्तोत्र माहिती
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
रामरक्षा स्तोत्र कोणी रचले?
बुधकौशिक ऋषींनी. स्तोत्राच्या पंधराव्या श्लोकात हे स्पष्ट सांगितले आहे की शंकरांनी स्वप्नात हे स्तोत्र सांगितले आणि सकाळी जागे झाल्यावर बुधकौशिकांनी ते लिहून काढले.
रामरक्षेत किती श्लोक आहेत?
३८ श्लोक आहेत, त्याआधी विनियोग आणि ध्यान येते. आनंदरामायणातील ५१ श्लोकांची एक मोठी आवृत्तीही आढळते, पण नित्य पाठात ३८ श्लोकांचीच रामरक्षा म्हटली जाते.
रामरक्षा कधी म्हणावी?
नित्य पाठासाठी सकाळी स्नानानंतर किंवा संध्याकाळी दिवा लावल्यावर म्हणतात. रामनवमीला आणि संपूर्ण चैत्र महिन्यात ती विशेषत्वाने म्हटली जाते.
रामरक्षा पाठ केल्याने काय होते?
स्तोत्रातील दहाव्या श्लोकानुसार श्रद्धेने पाठ करणारा दीर्घायू, सुखी, पुत्रवान, विजयी आणि विनयशील होतो. हे स्तोत्र रक्षाकवच मानले जाते.