पसायदान म्हणजे ज्ञानेश्वरीच्या शेवटी संत ज्ञानेश्वरांनी मागितलेले पसाय, म्हणजे प्रसाद. शाळा, कीर्तन आणि सर्व सार्वजनिक कार्यक्रमांच्या शेवटी हेच म्हटले जाते. खाली नऊही ओव्या मराठीत, इंग्रजीत वाचण्यासाठी लिप्यंतर आणि सोपा अर्थ दिला आहे.
पसायदान – पूर्ण ओव्या (Marathi)
आतां विश्वात्मके देवे, येणे वाग्यज्ञे तोषावे, तोषोनि मज द्यावे, पसायदान हे ॥१॥ जे खळांचि व्यंकटी सांडो, तया सत्कर्मी रती वाढो, भूतां परस्परे जडो, मैत्र जीवांचे ॥२॥ दुरितांचे तिमिर जावो, विश्व स्वधर्म सूर्ये पाहो, जो जे वांछील तो ते लाहो, प्राणिजात ॥३॥ वर्षत सकळ मंडळी, ईश्वरनिष्ठांची मांदियाळी, अनवरत भूमंडळी, भेटतु भूता ॥४॥ चला कल्पतरूंचे आरव, चेतनाचिंतामणींचे गाव, बोलती जे अर्णव, पीयूषांचे ॥५॥ चंद्रमे जे अलांछन, मार्तण्ड जे तापहीन, ते सर्वाही सदा सज्जन, सोयरे होतु ॥६॥ किंबहुना सर्व सुखी, पूर्ण होवोनि तिहीं लोकी, भजिजो आदिपुरुषीं, अखण्डित ॥७॥ आणि ग्रंथोपजिवीये, विशेषी लोकी इये, दृष्टादृष्टविजये, होआवेजी ॥८॥ येथ म्हणे श्री विश्वेश्वरावो, हा होईल दानपसावो, येणे वरे ज्ञानदेवो, सुखिया झाला ॥९॥
Pasaydan Lyrics in English
Aata vishwatmake Deve, yene vagyadnye toshave, Toshoni maj dyave, pasaydan he. ||1|| Je khalanchi vyankati sando, taya satkarmi rati vadho, Bhuta paraspare jado, maitra jivanche. ||2|| Duritanche timir javo, vishwa swadharma surye paho, Jo je vanchhil to te laho, pranijat. ||3|| Varshat sakal mandali, Ishwaranishthanchi mandiyali, Anavarat bhumandali, bhetatu bhuta. ||4|| Chala kalpatarunche aarav, chetanachintamaninche gaav, Bolati je arnav, piyushanche. ||5|| Chandrame je alanchhan, Martand je tapahin, Te sarvahi sada sajjan, soyare hotu. ||6|| Kimbahuna sarva sukhi, purna hovoni tihin loki, Bhajijo Adipurushi, akhandit. ||7|| Ani granthopajiviye, visheshi loki iye, Drishtadrishtavijaye, hoavejee. ||8|| Yeth mhane Shri Vishweshwaravo, ha hoil daanpasavo, Yene vare Dnyandevo, sukhiya jhala. ||9||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
ज्ञानेश्वर स्वतःसाठी काहीच मागत नाहीत, ते पूर्ण जगासाठी मागतात. वाईट माणसांची वक्रबुद्धी जावो आणि त्यांना सत्कर्माची आवड लागो; सगळ्या जीवांमध्ये मैत्री निर्माण होवो; पापाचा अंधार संपो आणि ज्याला जे हवे ते त्याला मिळो. पुढे संत म्हणतात की सज्जन लोक डाग नसलेल्या चंद्रासारखे आणि ताप न देणार्या सूर्यासारखे असावेत आणि ते सर्वांचे सोयरे व्हावेत. शेवटी गुरू निवृत्तिनाथांनी हे दान दिले आणि ज्ञानदेव सुखी झाले, असे ते म्हणतात.
पसायदानाचे महत्त्व
मराठी माणसाला पाठ असलेली ही सर्वात मोठी प्रार्थना आहे. शाळेच्या प्रार्थनेत, कीर्तनाच्या शेवटी आणि संतसाहित्याच्या प्रत्येक कार्यक्रमात ती म्हटली जाते. विशेष म्हणजे यात स्वतःसाठी काहीच मागितलेले नाही, म्हणून तिला विश्वप्रार्थना म्हटले जाते.
आरती माहिती
| देवता | विश्वात्मक देव (विश्वेश्वर) |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | प्रार्थना (ओवी) |
| रचयिता | संत ज्ञानेश्वर |
| अवसर | ज्ञानेश्वरी, पसायदान |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
पसायदान म्हणजे काय?
पसाय म्हणजे प्रसाद. ज्ञानेश्वरी लिहून झाल्यावर ज्ञानेश्वरांनी गुरूंकडे मागितलेला हा प्रसाद आहे.
पसायदानात किती ओव्या आहेत?
नऊ ओव्या. काही छापील पुस्तिकांमध्ये आणि ग्रंथोपजिवीये ही ओवी गाळलेली दिसते, पण मूळ पाठात ती आहे.
मैत्र जीवांचे याचा अर्थ काय?
सर्व जीवांमध्ये परस्पर मैत्री निर्माण होवो, अशी मागणी. ही पसायदानातली सर्वात प्रसिद्ध ओळ आहे.