जेजुरीच्या खंडोबाची मराठी आरती. महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातल्या लाखो घरांचे ते कुलदैवत आहेत. खाली संपूर्ण मराठी बोल, इंग्रजीत वाचण्यासाठी लिप्यंतर आणि आरतीचा सोपा अर्थ दिला आहे.
खंडोबा आरतीचे बोल (Marathi)
पंचानन हयवाहन सुरभूषितनीळा । खंडामंडित दंडित दानव अवलीळा ॥ मणिमल्लां मर्दुनियां जों धूसुर पिवळा । हिरे कंकण बासिंगे सुमनांच्या माळा ॥१॥ जय देव जय देव जय शिव मल्हारी । वारीं दुर्जन असुरां भवदुस्तर तारी ॥धृ॥ सुरवर संवर वर दे मजलागी देवा । नाना नामे गाईन ही तुमची सेवा ॥ अघटित गुण गावया वाटतसे हेवा । फणिवर शिणला किती नर पामर केवा ॥ जय ॥२॥ रघुवीरस्मरणी शंकर हृदयीं निवाला । तो हा मल्लंतक अवतार झाला ॥ यालागीं आवडे भाव वर्णिला । रामी रामदासा जिवलग भेडला ॥ जय ॥३॥
Khandoba Aarti Lyrics in English
Panchanan hayavahan surabhushitanila. Khandamandit dandit danav avalila. Manimallan mardunia jo dhusur pivala. Hire kankan basinge sumananchya mala. ||1|| Jai dev jai dev jai Shiv Malhari. Vari durjan asuran bhavadustar tari. ||Dhru|| Survar sanvar var de majalagi Deva. Nana name gain hi tumchi seva. Aghatit gun gavaya vatatase heva. Phanivar shinala kiti nar pamar keva. || Jai ||2|| Raghuvirasmarani Shankar hrudayi nivala. To ha Mallantak avatar jhala. Yalagi aavade bhav varnila. Rami Ramdasa jivalag bhedala. || Jai ||3||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिला कडवा खंडोबाचे रूप सांगतो: घोड्यावर स्वार, हातात खड्ग, अंगावर हळदीचा पिवळा रंग आणि गळ्यात फुलांच्या माळा. मणि आणि मल्ल या दोन राक्षसांना त्यांनी मारले, म्हणून त्यांना मल्हारी आणि मल्लंतक म्हणतात. शेवटचा कडवा सांगतो की रामनामाच्या स्मरणाने शंकराचे मन शांत झाले आणि तोच मल्लंतक म्हणजे खंडोबा म्हणून अवतरला.
खंडोबा आरतीचे महत्त्व
जेजुरीला भंडारा उडवून येळ्कोट म्हणत भक्त आरती करतात. चंपाषष्ठीला आणि सोमवती अमावस्येला मोठ्या यात्रा भरतात. ज्या घरांचे खंडोबा कुलदैवत आहे, तिथे लग्न किंवा कोणत्याही शुभकार्याआधी हीच आरती म्हटली जाते.
आरती माहिती
| देवता | श्री खंडोबा (मल्हारी मार्तंड) |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | आरती |
| रचयिता | समर्थ रामदास स्वामी |
| अवसर | चंपाषष्ठी, सोमवती अमावस्या |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
खंडोबा कोण आहेत?
खंडोबा म्हणजे मल्हारी मार्तंड, शंकराचा अवतार मानला जातो. जेजुरी हे त्यांचे मुख्य स्थान आहे.
मल्हारी नाव कसे पडले?
मणि आणि मल्ल या दोन दानवांचा वध केल्यामुळे त्यांना मल्हारी आणि मल्लंतक म्हटले जाते. आरतीतही तो उल्लेख येतो.
आरतीत पिवळा रंग का आला आहे?
खंडोबाच्या पूजेत भंडारा म्हणजे हळद उडवली जाते, म्हणून आरतीत धूसर पिवळा असे वर्णन आहे.