आरतीच्या शेवटी कापूर लावताना म्हटला जाणारा हा चार ओळींचा संस्कृत श्लोक महाराष्ट्रात आणि भारतभर घरोघरी म्हटला जातो. याच श्लोकामुळे आरतीच्या शेवटच्या भागाला कापूर आरती असे नाव पडले आहे. खाली संपूर्ण श्लोक देवनागरीत, इंग्रजी लिप्यंतरात आणि मराठी व इंग्रजी दोन्ही भाषेत अर्थासह दिला आहे.
कर्पूरगौरं श्लोक (Sanskrit)
कर्पूरगौरं करुणावतारं संसारसारं भुजगेन्द्रहारम् । सदावसन्तं हृदयारविन्दे भवं भवानीसहितं नमामि ॥
Karpur Gauram in English
karpuragauram karunavataram samsarasaram bhujagendraharam | sadavasantam hridayaravinde bhavam bhavanisahitam namami ||
कर्पूरगौरं श्लोकाचा अर्थ (Meaning in Marathi)
कापरासारखा शुभ्र गौरवर्ण असलेला, करुणेचा मूर्तिमंत अवतार, संसाराचे सार असलेला आणि सर्पराजाला हार म्हणून धारण करणारा, जो सदैव हृदयकमलात वसतो, त्या भवाला भवानीसह मी नमस्कार करतो. कर्पूरगौर म्हणजे कापूर जळताना दिसणारा निर्मळ पांढरा प्रकाश, आणि तीच उपमा इथे शिवाच्या वर्णाला दिली आहे. आरतीच्या शेवटी कापूर जाळून हा श्लोक म्हणण्याची प्रथा याच ओळीतून आली आहे.
Meaning in English
White as camphor, compassion itself given form, the essence of worldly existence, wearing the king of serpents as a garland, dwelling for ever in the lotus of the heart: to him, to Bhava together with Bhavani, I bow. Karpur gauram compares the colour of Shiva to the clear white light of burning camphor, which is exactly why the verse is recited at the close of an aarti as the camphor flame is offered.
या श्लोकाचे महत्त्व
आरतीची सांगता करताना कापूर लावून हा श्लोक म्हणण्याची पद्धत आहे. फक्त चार ओळींचा असल्याने तो लहान मुलांनाही सहज पाठ होतो. महाराष्ट्रात घरातील पूजेच्या शेवटी मंत्रपुष्पांजलीच्या जोडीने तो म्हटला जातो.
श्लोक माहिती
| श्लोक | कर्पूरगौरं |
| भाषा | संस्कृत |
| देवता | भगवान शिव |
| ओळी | ४ |
| प्रसंग | आरतीची सांगता, कापूर आरती |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
कर्पूरगौरं श्लोक कधी म्हणतात?
आरतीच्या अगदी शेवटी कापूर लावताना हा श्लोक म्हणतात. याच कारणाने आरतीच्या या शेवटच्या भागाला कापूर आरती असेही म्हटले जाते.
कर्पूरगौरं म्हणजे काय?
कापरासारखा शुभ्र गौरवर्ण. कापूर जळताना जो निर्मळ पांढरा प्रकाश दिसतो, तीच उपमा शिवाच्या वर्णाला दिली आहे.
हा श्लोक कोणी रचला?
रचयिता माहीत नाही. हा पारंपरिक संस्कृत श्लोक आहे आणि तपासलेल्या कोणत्याही प्रकाशित स्रोतात त्याचा कर्ता नोंदवलेला आढळत नाही.
संसारसारं की संसारसारम्, यात बरोबर काय?
दोन्ही रूपे प्रकाशित आहेत आणि उच्चार एकच होतो, कारण भ च्या आधी येणारा अनुस्वार म् सारखाच उच्चारला जातो. इथे ओळीतील कर्पूरगौरं, करुणावतारं, सदावसन्तं या रूपांशी सुसंगत राहावे म्हणून संसारसारं दिले आहे.