सकाळी डोळे उघडल्यावर सर्वात पहिले आपले तळहात पाहताना म्हटला जाणारा हा श्लोक आहे. हाताच्या तीन भागांत तीन देवता वसतात अशी कल्पना त्यात आहे. खाली संपूर्ण श्लोक देवनागरीत, इंग्रजी लिप्यंतरात आणि मराठी व इंग्रजी दोन्ही भाषेत अर्थासह दिला आहे.
कराग्रे वसते लक्ष्मी श्लोक (Sanskrit)
कराग्रे वसते लक्ष्मीः करमध्ये सरस्वती । करमूले तु गोविन्दः प्रभाते करदर्शनम् ॥
Karagre Vasate Lakshmi in English
karagre vasate lakshmih karamadhye sarasvati | karamule tu govindah prabhate karadarshanam ||
श्लोकाचा अर्थ (Meaning in Marathi)
हाताच्या अग्रभागी म्हणजे बोटांपाशी लक्ष्मी वसते, तळहाताच्या मध्यभागी सरस्वती आणि मनगटाच्या बाजूला गोविंद वसतो. म्हणून सकाळी उठल्यावर प्रथम आपले हात पाहावेत. यामागचा विचार सोपा आहे: दिवसभर जे काही मिळवायचे आहे ते याच हातांनी करायचे आहे, म्हणून स्वतःच्या कर्तृत्वाला वंदन करूनच दिवस सुरू करावा.
Meaning in English
Lakshmi dwells at the tips of the fingers, Saraswati in the middle of the palm, and Govinda at its base near the wrist. Therefore one should look at ones own hands first thing in the morning. The thought behind it is simple: whatever the day brings has to be earned by these hands, so the day begins by honouring your own capacity to work.
या श्लोकाचे महत्त्व
भारतीय घरांत हा दिवसाचा पहिला श्लोक मानला जातो. अंथरूणातून पाय खाली ठेवण्याआधी तो म्हटला जातो आणि लगेच नंतर भूमीला स्पर्श करताना समुद्रवसने देवि हा श्लोक म्हणतात. हे दोन्ही श्लोक बहुतेक वेळा सोबतच शिकवले जातात.
श्लोक माहिती
| श्लोक | कराग्रे वसते लक्ष्मी |
| भाषा | संस्कृत |
| ओळी | २ |
| छंद | अनुष्टुप |
| वेळ | सकाळी उठल्यावर |
| प्रसंग | नित्य पाठ |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
करमूले तु गोविन्दः की करमूले स्थिता गौरी?
दोन्ही पाठ प्रचलित आहेत. तपासलेल्या पाचपैकी चार स्रोतांत करमूले तु गोविन्दः प्रभाते करदर्शनम् असे येते, म्हणून तो पाठ इथे दिला आहे. दुसरा प्रचलित पाठ असा आहे: करमूले स्थिता गौरी मंगलं करदर्शनम्. दोन्हींपैकी कोणता जुना याचा पुरावा आढळला नाही.
सरस्वती करमध्ये की करमूले?
करमध्ये, म्हणजे तळहाताच्या मध्यभागी. तपासलेल्या सर्व स्रोतांत सरस्वती करमध्येच आहे. करमूले या जागी नेहमी तिसरी देवता येते, सरस्वती नव्हे.
हा श्लोक कधी म्हणावा?
सकाळी जाग आल्यावर, अंथरूणातच दोन्ही तळहात समोर धरून त्यांच्याकडे पाहत म्हणतात.