गुरूंना वंदन करणारा हा दोन ओळींचा संस्कृत श्लोक गुरुपौर्णिमेला, शाळेतील प्रार्थनेत आणि गुरूचे स्मरण करताना म्हटला जातो. तो गुरुस्तोत्रातील तिसरा श्लोक आहे आणि त्याची दुसरी ओळ दोन रूपांत प्रचलित आहे, त्याबद्दल खाली सविस्तर दिले आहे. संपूर्ण श्लोक देवनागरीत, इंग्रजी लिप्यंतरात आणि मराठी व इंग्रजी दोन्ही भाषेत अर्थासह खाली दिला आहे.
गुरुर्ब्रह्मा श्लोक (Sanskrit)
गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः । गुरुः साक्षात् परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥
Gurur Brahma in English
gururbrahma gururvishnuh gururdevo maheshvarah | guruh sakshat parabrahma tasmai shrigurave namah ||
श्लोकाचा अर्थ (Meaning in Marathi)
गुरू हेच ब्रह्मा, गुरू हेच विष्णू, गुरू हेच महेश्वर आहेत. गुरू हे प्रत्यक्ष परब्रह्मच आहेत, म्हणून त्या गुरूंना माझा नमस्कार असो. या श्लोकाची कल्पना अशी आहे की निर्मिती, पालन आणि संहार ही तिन्ही कामे करणारी दैवी शक्ती शिष्यासाठी गुरूच्या रूपाने समोर येते. गुरू नवे ज्ञान देतात तेव्हा ते ब्रह्मा, ते ज्ञान जपतात तेव्हा विष्णू आणि अज्ञान नष्ट करतात तेव्हा महेश.
Meaning in English
The guru is Brahma, the guru is Vishnu, the guru is Lord Maheshwara. The guru is the supreme reality itself made visible, and so to that guru I bow. The idea behind the verse is that the same divine power which creates, sustains and dissolves reaches the student in the form of a teacher: the guru is Brahma in giving new knowledge, Vishnu in preserving it, and Mahesh in destroying ignorance.
या श्लोकाचे महत्त्व
आषाढ पौर्णिमेला येणार्या गुरुपौर्णिमेला हा श्लोक आवर्जून म्हटला जातो. अनेक शाळांच्या प्रार्थनेतही तो समाविष्ट असतो, कारण तो फक्त दोन ओळींचा असल्याने लहान मुलांनाही सहज पाठ होतो. गुरुचरित्र वाचन, दत्तजयंती आणि सद्गुरूंच्या पूजनातही तो म्हटला जातो.
श्लोक माहिती
| श्लोक | गुरुर्ब्रह्मा |
| मूळ स्तोत्र | गुरुस्तोत्र, तिसरा श्लोक |
| भाषा | संस्कृत |
| ओळी | २ |
| प्रसंग | गुरुपौर्णिमा, गुरुवंदना |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
गुरुः साक्षात् परब्रह्म की गुरुरेव परं ब्रह्म?
दोन्ही रूपे खरी आहेत आणि दोन्ही प्रकाशित आहेत. गुरुस्तोत्र या मूळ संस्कृत स्तोत्रात तिसरा श्लोक गुरुरेव परं ब्रह्म असा येतो. पण स्वतंत्र मंत्र म्हणून जेव्हा हा श्लोक म्हटला जातो, तेव्हा गुरुः साक्षात् परब्रह्म हे रूप वापरले जाते आणि महाराष्ट्रात तेच जास्त प्रचलित आहे. येथे म्हटले जाणारे रूप दिले आहे.
हा श्लोक कोणी रचला?
रचयिता माहीत नाही. हा गुरुस्तोत्र या प्राचीन अनामिक संस्कृत स्तोत्रातील तिसरा श्लोक आहे.
गुरुपौर्णिमा कधी असते?
आषाढ महिन्याच्या पौर्णिमेला. या दिवशी सद्गुरूंचे पूजन करून हा श्लोक म्हटला जातो.