नवरात्रीत आणि रोजच्या आरतीत महाराष्ट्रात सर्वात जास्त म्हटली जाणारी देवीची आरती. संत नरहरी सोनार यांची रचना आहे. खाली संपूर्ण मराठी बोल, इंग्रजीत वाचण्यासाठी लिप्यंतर आणि आरतीचा सोपा अर्थ दिला आहे.
दुर्गा आरतीचे बोल (Marathi)
दुर्गे दुर्घटभारी तुजवीण संसारी । अनाथ नाथे अम्बे करुणाविस्तारी । वारी वारी जन्म मरणांते वारी । हारी पडलो आता संकट नेवारी ॥१॥ जय देवी जय देवी महिषासुरमथिनि । सुरवर ईश्वर वरदे तारकसंजीवनी ॥धृ॥ तुजवीण भुवनी पाहता तुज ऐसे नाही । चारी श्रमले परंतु न बोलवे काही । साही विवाद करिता पडले प्रवाही । ते तू भक्तालागी पावसि लवलाही ॥२॥ प्रसन्न वदने प्रसन्न होसी निजदासा । क्लेशांपासुनी सोडवी तोडी भवपाशा । अम्बे तुजवाचून् कोण पुरवील् आशा । नरहरी तल्लीन झाला पदपंकजलेशा ॥३॥
Durga Aarti Lyrics in English
Durge durghatbhari tujavin sansari. Anath nathe Ambe karunavistari. Vari vari janma maranante vari. Hari padalo aata sankat nevari. ||1|| Jai devi jai devi Mahishasuramathini. Survar Ishwar varade tarakasanjivani. ||Dhru|| Tujavin bhuvani pahata tuj aise nahi. Chari shramale parantu na bolave kahi. Sahi vivad karita padale pravahi. Te tu bhaktalagi pavasi lavalahi. ||2|| Prasanna vadane prasanna hosi nijadasa. Kleshanpasuni sodavi todi bhavapasha. Ambe tujavachun kon puravil asha. Narahari tallin jhala padapankajalesha. ||3||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिली ओळ म्हणते की संसारातली सगळी संकटे तूच दूर करू शकतेस, आणि आता मी थकून शरण आलो आहे. धृवपदात देवीला महिषासुरमर्दिनी म्हटले आहे. दुसरा कडवा सांगतो की चार वेद आणि सहा शास्त्रेही तुझे वर्णन करू शकली नाहीत, पण भक्ताने हाक मारली की तू लगेच पावतेस. शेवटच्या कडव्यात भक्त म्हणतो की अंबेशिवाय आशा पूर्ण करणारा दुसरा कोणी नाही.
दुर्गा आरतीचे महत्त्व
नवरात्रीचे नऊ दिवस घटस्थापनेपासून रोज सकाळ-संजही आरती होते आणि ती भाग म्हणजे हीच. घरगुती आरतीच्या क्रमातही शंकराच्या आरतीनंतर लगेच देवीची आरती म्हटली जाते. तुळजाभवानी, सप्तशृंगी, महालक्ष्मी अशा देवीच्या सर्व मंदिरांत ती ऐकू येते.
आरती माहिती
| देवता | माँ दुर्गा (अंबा) |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | आरती |
| रचयिता | संत नरहरी सोनार |
| अवसर | नवरात्रि, दुर्गा पूजा, घटस्थापना |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
दुर्गे दुर्घटभारी म्हणजे काय?
दुर्घट म्हणजे कठीण, न सुटणारे. संसारातली कठीण संकटे तूच दूर करतेस, असा त्याचा अर्थ.
ही आरती कोणी लिहिली?
संत नरहरी सोनार. शेवटच्या ओळीत नरहरी तल्लीन झाला अशी त्यांची नाममुद्रा येते.
चारी आणि साही म्हणजे कोण?
चारी म्हणजे चार वेद आणि साही म्हणजे सहा शास्त्रे. तेही देवीचे पूर्ण वर्णन करू शकले नाहीत, असे आरती म्हणते.