पंढरपूरच्या विठ्ठलाची ही सर्वात लोकप्रिय आरती. संत नामदेवांची रचना असून वारीत, मंदिरात आणि घरातल्या रोजच्या पूजेत हीच म्हटली जाते. खाली संपूर्ण मराठी बोल, इंग्रजीत वाचण्यासाठी लिप्यंतर आणि आरतीचा सोपा अर्थ दिला आहे.
विठ्ठल आरतीचे बोल (Marathi)
युगे अठ्ठावीस विटेवरी ऊभा । वामांगी रखुमाई दिसे दिव्य शोभा । पुंडलिकाचे भेटी परब्रह्म आले गा । चरणी वाहे भीमा उद्धरी जगा ॥ जय देव जय देव जय पांडुरंगा । रखुमाई वल्लभा राईच्या वल्लभा । पावे जिवलगा ॥ तुळसी माळा गळा कर ठेवुनी कटी । कासे पितांबर कस्तुरी लल्लाटी । देव सुरवर नित्य येती भेटी । गरुड हनूमंत पुढे उभे राहती ॥ जय देव धन्य वेणुनाद अनुक्षेत्रपाळा । सुवर्णाची कमळे वनमाळा गळा । राई रखुमाबाइ राणीया सकळा । ओवाळू आरत्या विठोबा सावळा ॥ जय देव ओवाळू आरत्या कुरवंड्या येती । चंद्रभागेमध्ये सोडुनिया देती । दिंड्या पताका वैष्णव नाचती । पंढरीचा महिमा वर्णावा किती ॥ जय देव आषाढी कार्तिकी भक्तजन येती । चंद्रभागेमध्ये स्नान जे करती । दर्शन हेळामात्रे तया होय मुक्ती । केशवासी नामदेव भावे ओवाळिती ॥ जय देव
Vitthal Aarti Lyrics in English
Yuge atthavis vitevari ubha. Vamangi Rakhumai dise divya shobha. Pundalikache bheti Parabrahma aale ga. Charani vahe Bhima uddhari jaga. Jai dev jai dev jai Panduranga. Rakhumai vallabha Raichya vallabha. Pave jivalaga. Tulasi mala gala kar thevuni kati. Kase pitambar kasturi lallati. Dev survar nitya yeti bheti. Garud Hanumant pudhe ubhe rahati. || Jai dev || Dhanya venunad anukshetrapala. Suvarnachi kamale vanmala gala. Rai Rakhumabai raniya sakala. Ovalu aartya Vithoba savala. || Jai dev || Ovalu aartya kuravandya yeti. Chandrabhagemadhye sodunia deti. Dindya pataka Vaishnav nachati. Pandharicha mahima varnava kiti. || Jai dev || Ashadhi Kartiki bhaktajan yeti. Chandrabhagemadhye snan je karati. Darshan helamatre taya hoy mukti. Keshavasi Namdev bhave ovaliti. || Jai dev ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिली ओळ सांगते की विठ्ठल अठ्ठावीस युगे विटेवर उभा आहे. भक्त पुंडलिकाने फेकलेल्या विटेवर परब्रह्म येऊन थांबले, ही पंढरपूरची मूळ कथा त्यातच आली आहे. डाव्या बाजूला रखुमाई उभी आहे आणि पायाशी चंद्रभागा म्हणजे भीमा नदी वाहते. पुढच्या कडव्यांत विठोबाचे रूप वर्णिले आहे: गळ्यात तुळशीमाळा, कमरेवर हात, कासेला पितांबर आणि कपाळी कस्तुरी. शेवटी आषाढी-कार्तिकीला येणारे वारकरी, चंद्रभागेतले स्नान आणि दिंड्या-पताकांचा उल्लेख येतो.
विठ्ठल आरतीचे महत्त्व
वारकरी संप्रदायात ही आरती रोजच्या भजनाचा भाग आहे. आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला लाखो वारकरी पंढरपूरला जातात, तेव्हा दिंडीत हीच आरती सर्वात जास्त ऐकू येते. घरातल्या देव्हाऱ्यातही विठ्ठल-रखुमाईच्या तसबिरीसमोर एकादशीला ती म्हटली जाते. चाल सोपी असल्याने पाठ करायला फार वेळ लागत नाही.
आरती माहिती
| देवता | श्री विठ्ठल (पांडुरंग) |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | आरती |
| रचयिता | संत नामदेव |
| अवसर | आषाढी एकादशी, कार्तिकी एकादशी, पंढरपूर वारी |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
युगे अठ्ठावीस म्हणजे काय?
भक्त पुंडलिकाच्या भेटीसाठी विठ्ठल विटेवर उभा राहिला आणि अठ्ठावीस युगे तसाच उभा आहे, असे आरती सांगते. ती त्याच्या भक्तांसाठी थांबण्याची प्रतिमा आहे.
ही आरती कोणी लिहिली आहे?
संत नामदेव महाराजांची ही रचना आहे. शेवटच्या ओळीत केशवासी नामदेव भावे ओवाळिती अशी त्यांची नाममुद्रा येते.
वामांगी रखुमाई म्हणजे काय?
वामांगी म्हणजे डाव्या बाजूला. विठ्ठलाच्या डाव्या बाजूला रखुमाई उभी असते, म्हणून पंढरपूरला विठ्ठल-रखुमाई असे एकत्र नाव घेतले जाते.