पंचायतन पूजेत गणपती, विष्णू, शिव, सूर्य आणि देवी या पांच देवतांची एकत्र पूजा होते, आणि त्यावेळी ही एकच आरती म्हटली जाते. हिच्या प्रत्येक चरणात एका देवतेची स्तुती आहे. खाली संपूर्ण बोल मराठीत, इंग्रजीत आणि सोबत सोपा अर्थ दिला आहे.
पंचायतन आरतीचे बोल (Marathi)
अघसंकटभयनाशन सुखदा विघ्नेशा । आद्या सुरवरवंद्या नरवारण वेशा ॥ पाशांकुशधर सुंदर पुरवीसी आशा । निजवर देऊनि हरिसी भ्रांतीच्या पाशा ॥ १ ॥ जय देव जय देव जय सुखकर मूर्ती । गणपति हरी शिवभास्कर अंबा सुखमूर्ती ॥ धृ ॥ पयसागरजाकांता धरणीधरशयना । करुणालय वारिसि भववारिजदलनयना ॥ गरुडध्वज भजनप्रिय पीतप्रभवसना । अनुदिनं तव कीर्तनरस चाखो हे रसना ॥ जय ॥ २ ॥ नंदीवहना गहना पार्वतिच्या रमणा । मन्मथदहना शंभो वातातमजनयना ॥ सर्वोपाय विवर्जित तापत्रयशमना । कैलासाचलवासा करिसी सुरनमना ॥ जय ॥ ३ ॥ पद्मबोधकरणा नेत्रभ्रमहरणा । गोधन बंधनहरता द्योतक आचरणा ॥ किरण स्पर्शे वारिसि या तम आवरणा । शरणागत भयनाशन सुखवर्धनकरणा ॥ जय ॥ ४ ॥ त्रिभुवनउत्पत्ति पालन करिसी तूं माया । नाहीं तुझिया रूपा दुसरी उपमा या ॥ तुझा गुणगणमहिमा न कळे निगमा या । करुणा करिसी अंबे मनविश्रामा ॥ जय ॥ ५ ॥
Panchayatan Aarti Lyrics in English
Aghasankatbhaynashan sukhada Vighnesha. Aadya suravaravandya naravaran vesha. Pashankushadhar sundar puravisi aasha. Nijavar deuni harisi bhrantichya pasha. || 1 || Jai dev jai dev jai sukhkar murti. Ganpati Hari Shivbhaskar Amba sukhmurti. || Dhru || Payasagarjakanta dharanidharashayana. Karunalay varisi bhavavarijadalanayana. Garudadhvaj bhajanpriya peetaprabhavasana. Anudinam tav keertanaras chakho he rasana. || Jai || 2 || Nandivahana gahana Parvatichya ramana. Manmathadahana Shambho vatatamajanayana. Sarvopaay vivarjit tapatrayashamana. Kailasachalavasa karisi suranamana. || Jai || 3 || Padmabodhakarana netrabhramaharana. Godhan bandhanaharata dyotak acharana. Kiran sparshe varisi ya tam aavarana. Sharanagat bhaynashan sukhavardhanakarana. || Jai || 4 || Tribhuvanutpatti palan karisi tun maya. Nahin tujhiya roopa dusari upama ya. Tujha gunaganamahima na kale nigama ya. Karuna karisi Ambe manavishrama. || Jai || 5 ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
ही आरती पांच देवतांसाठी एकच आहे आणि प्रत्येक चरण एका देवतेला उद्देशून आहे. पहिला चरण गणपतीचा, जो पाश आणि अंकुश धारण करतो आणि संकट तसेच भय नाश करतो. धृपदात पाचही नावे एकात्र येतात, गणपति, हरी, शिव, भास्कर आणि अंबा. दुसरा चरण विष्णूचा आहे, क्षीरसागरात शयन करणारा गरुडध्वज. तिसरा शिवाचा आहे, नंदी वाहन असलेला कैलासवासी. चौथा सूर्याचा आहे, ज्याच्या किरणस्पर्शाने अंधार दूर होतो आणि कमळ उलगडते. पांचवा देवीचा आहे, जी तिन्ही लोकांची उत्पत्ती आणि पालन करते आणि जिची उपमा दुसरी नाही.
पंचायतन आरतीचे महत्त्व
पंचायतन पूजा म्हणजे गणपती, विष्णू, शिव, सूर्य आणि देवी या पांच देवतांना एकात्र पूजण्याची प्राचीन पद्धती. महाराष्ट्रात अनेक घरांमध्ये देवघरात पाच देवता असतात, म्हणून प्रत्येकाची वेगळी आरती म्हणण्याईवजी ही एकच आरती म्हटली जाते. हिची रचना अशी आहे की प्रत्येक चरण एका देवतेची स्तुती करतो आणि धृपद पाचही नावे एका ओळीत घेतो. नित्यपूजेत, सत्यनारायण पूजेत आणि गणेशोत्सवात ही आरती वापरली जाते.
आरती माहिती
| देवता | गणपती, विष्णू, शिव, सूर्य आणि देवी |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | आरती |
| अवसर | पंचायतन पूजा, नित्यपूजा, सत्यनारायण पूजा |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
पंचायतन म्हणजे काय?
गणपती, विष्णू, शिव, सूर्य आणि देवी या पांच देवतांची एकात्र केलेली पूजा.
ही आरती कधी म्हणतात?
पंचायतन पूजा, नित्यपूजा आणि सत्यनारायण पूजेनंतर.
प्रत्येक देवाची वेगळी आरती न म्हणता याच म्हणावी का?
पंचायतन पूजेत ही एकच आरती पुरेसी मानली जाते, कारण तिच्या प्रत्येक चरणात एका देवतेची स्तुती आहे.