अक्कलकोटचे श्री स्वामी समर्थ महाराज यांची ही आरती अक्कलकोट मठात आणि घरोघरी गुरुवारी म्हटली जाते. खाली संपूर्ण बोल मराठीत, इंग्रजीत आणि सोबत सोपा अर्थ दिला आहे.
स्वामी समर्थ आरतीचे बोल (Marathi)
जय देव जय देव जय श्री स्वामी समर्था, जय श्री स्वामी समर्था । आरती ओवाळू चरणी ठेउनिया माथा ॥ धृ ॥ छेलि खेडे ग्रामी तू अवतरलासी, राया अवतरलासी । जगदुद्धारासाठी राया तू फिरसी ॥ भक्तवत्सल खरा तू एक होसी, राया एक होसी । म्हणुनी शरण आलो तव चरणासी ॥ १ ॥ ॥ जय देव जय देव जय श्री स्वामी समर्था..॥ त्रैगुण-परब्रह्म तुझा अवतार, तुझा अवतार । त्याची काय वर्णू लीला पामर ॥ शेषादिक क्षीणले नलगे त्या पार, नलगे त्या पार । तेथे जडमूढ कैसा करू मी विस्तार ॥ २ ॥ ॥ जय देव जय देव जय श्री स्वामी समर्था..॥ देवाधिदेवा तू स्वामी राया, तू स्वामी राया । निरजर मुनिजन ध्याती भावे तव पाया ॥ तुजसी अर्पण केली आपुली ही काया, आपुली ही काया । शरणागता तारी तू स्वामी राया ॥ ३ ॥ ॥ जय देव जय देव जय श्री स्वामी समर्था..॥ अघटित लीला करुनी जडमूढ उद्धारिले, जडमूढ उद्धारिले । कीर्ती ऐकूनी कानी चरणी मी लोळे ॥ चरणप्रसाद मोठा मज हे अनुभवले, मज हे अनुभवले । तुझ्या सुता नलगे चरणा वेगळे ॥ ४ ॥ ॥ जय देव जय देव जय श्री स्वामी समर्था..॥
Swami Samarth Aarti Lyrics in English
Jai dev jai dev jai Shri Swami Samartha, jai Shri Swami Samartha. Aarti ovalu charani theuniya matha. || Dhru || Cheli Khede grami tu avatarlasi, raya avatarlasi. Jagaduddharasathi raya tu phirasi. Bhaktavatsal khara tu ek hosi, raya ek hosi. Mhanuni sharan aalo tav charanasi. || 1 || || Jai dev jai dev jai Shri Swami Samartha.. || Traigun-Parabrahma tujha avatar, tujha avatar. Tyachi kaay varnu leela pamar. Sheshadik ksheenale nalage tya paar, nalage tya paar. Tethe jadmooDh kaisa karu mi vistar. || 2 || || Jai dev jai dev jai Shri Swami Samartha.. || Devadhideva tu Swami raya, tu Swami raya. Nirajar munijan dhyati bhave tav paya. Tujasi arpan keli aapuli hi kaya, aapuli hi kaya. Sharanagata tari tu Swami raya. || 3 || || Jai dev jai dev jai Shri Swami Samartha.. || Aghatit leela karuni jadmooDh uddharile, jadmooDh uddharile. Keerti aikuni kani charani mi lole. Charanprasad motha maj he anubhavale, maj he anubhavale. Tujhya suta nalage charana vegale. || 4 || || Jai dev jai dev jai Shri Swami Samartha.. ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
धृपदात स्वामी समर्थांची आरती चरणी माथा ठेवून ओवाळल्याचे सांगितले आहे. पहिला चरण त्यांच्या प्रकटहोण्यावर आहे, छेलि खेडे या गावी ते अवतरले आणि जगदुद्धारासाठी भ्रमण करीत राहिले. दुसरा चरण म्हणतो की ते त्रैगुणातीत परब्रह्माचा अवतार आहेत, ज्यांची लीला शेषादिकांनाही वर्णवत नाही, तर सामान्य माणूस काय वर्णन करेल. तिसरा चरण समर्पणाचा आहे, भक्त आपली काया त्यांना अर्पण करतो. शेवटचा चरण म्हणतो की अघटित लीला करून त्यांनी अज्ञानी जीवांना उद्धरले, आणि त्यांच्या चरणांपासून वेगळे व्हावे असे भक्ताला वाटत नाही.
स्वामी समर्थ आरतीचे महत्त्व
श्री स्वामी समर्थ महाराज हे दत्त संप्रदायातील प्रमुख सिद्धपुरुष मानले जातात. सोलापूर जिल्ह्यातील अक्कलकोट हे त्यांचे मुख्य स्थान आहे आणि तेथे वर्षभर भक्तांची रीग असते. आरतीत छेलि खेडे ग्रामी तू अवतरलासी असा उल्लेख येतो, तो त्यांच्या प्रकटहोण्याच्या परंपरागत कथेकडे निर्देश करतो. गुरुवार हा स्वामींचा वार मानला जातो आणि त्या दिवशी ही आरती विशेषत्वाने म्हटली जाते. दत्त जयंतीलाही स्वामी समर्थांची आरती केली जाते. महाराष्ट्रात श्री स्वामी समर्थ हा जप घरोघरी केला जातो.
आरती माहिती
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
स्वामी समर्थांची आरती कधी म्हणतात?
गुरुवारी विशेषत्वाने, तसेच दत्त जयंतीला आणि अक्कलकोट मठातील दर्शनाच्या वेळी.
छेलि खेडे म्हणजे काय?
आरतीत स्वामी समर्थ ज्या गावी प्रथम प्रकट झाले असे मानले जाते त्या गावाचा उल्लेख आहे.
स्वामी समर्थांची एकच आरती आहे का?
नाही. आरती ओवाळू चरणी ठेउनिया माथा ही सर्वांत प्रसिद्ध आहे, पण जय जय सद्गुरु स्वामी समर्था अशी दुसरी आरती सुद्धा प्रचलित आहे, तसेच शेज आरती वेगळी आहे.