संतश्रेष्ठ श्री ज्ञानेश्वर महाराज यांची ही आरती वारकरी भजनी मालिकेत आणि आळंदीच्या दर्शनात म्हटली जाते. खाली संपूर्ण बोल मराठीत, इंग्रजीत आणि सोबत सोपा अर्थ दिला आहे.
ज्ञानेश्वर महाराज आरतीचे बोल (Marathi)
आरती ज्ञानराजा । महाकैवल्य तेजा । सेविती साधुसंत । मनु वेधला माझा ॥ धृ ॥ लोपले ज्ञान जगीं । हित नेणती कोणी । अवतार पांडुरंग । नाम ठेविलें ज्ञानी ॥ १ ॥ कनकाचे ताट करी । उभ्या गोपिका नारी । नारद तुंबर हो । साम गायन करी ॥ २ ॥ प्रगट गुह्य बोले । विश्व ब्रह्मचि केलें । रामा जनार्दनीं । पायीं टकची ठेलें ॥ ३ ॥
Dnyaneshwar Maharaj Aarti Lyrics in English
Aarti Dnyanaraja. Mahakaivalya teja. Seviti sadhusant. Manu vedhala majha. || Dhru || Lopale dnyan jagi. Hit nenati koni. Avatar Panduranga. Naam thevile Dnyani. || 1 || Kanakache taat kari. Ubhya gopika nari. Narad Tumbar ho. Saam gayan kari. || 2 || Pragat guhya bole. Vishwa Brahmachi kele. Rama Janardani. Payi Takachi thele. || 3 ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिल्या चरणात ज्ञानेश्वरांना ज्ञानराजा आणि महाकैवल्याचे तेज म्हटले आहे, ज्यांची सेवा साधुसंत करतात आणि ज्यांनी भक्ताचे मन वेधून घेतले. दुसऱ्या चरणात सांगितले आहे की जगात ज्ञान लोपले होते आणि कोणाला हित कळत नव्हते, तेव्हा साक्षात पांडुरंगाने ज्ञानी नाव धारण करून अवतार घेतला. तिसऱ्या चरणात आरतीचा प्रसंग आहे, सोन्याचे ताट हातात घेऊन गोपिका उभ्या आहेत आणि नारद-तुंबर सामगायन करीत आहेत. शेवटच्या चरणात ते गुह्य ज्ञान प्रकट करून सर्व विश्वच ब्रह्म करून टाकले, आणि रचयिता त्यांच्या पायी स्तिमित होऊन उभा राहिला असे म्हणतो.
ज्ञानेश्वर महाराज आरतीचे महत्त्व
संत ज्ञानेश्वर हे वारकरी संप्रदायाचे आधारस्तंभ. त्यांनी ज्ञानेश्वरी म्हणजे भावार्थदीपिका आणि अमृतानुभव लिहिले, आणि पसायदान हे त्यांचे विश्वकल्याणाचे मागणे आहे. इंद्रायणीच्या तीरावर आळंदी येथे त्यांनी संजीवन समाधी घेतली, आणि कार्तिक महिन्यात तेथे संजीवन समाधी सोहळा होतो, ज्याला लाखो वारकरी येतात. भक्त त्यांना प्रेमाने माउली म्हणतात. ही आरती भजनी मालिकेत आणि आळंदीच्या दर्शनाच्या वेळी म्हटली जाते.
आरती माहिती
| देवता | संत ज्ञानेश्वर महाराज |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | आरती |
| अवसर | संजीवन समाधी सोहळा (आळंदी), कार्तिकी एकादशी, भजनी मालिका |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
ज्ञानेश्वर महाराजांची आरती कधी म्हणतात?
वारकरी भजनी मालिकेत, आळंदीच्या दर्शनात आणि कार्तिक महिन्यातील संजीवन समाधी सोहळ्याच्या वेळी.
आरतीत ज्ञानी नाव ठेवले असे का म्हटले आहे?
आरती म्हणते की जगातले ज्ञान लोपले असताना साक्षात पांडुरंगाने ज्ञानी नाव धारण करून अवतार घेतला, म्हणजे ज्ञानेश्वर हे पांडुरंगाचेच रूप मानले जातात.
ज्ञानेश्वर महाराजांची समाधी कोठे आहे?
पुण्याजवळ इंद्रायणी नदीच्या तीरावर आळंदी येथे.