सत्यनारायण पूजेच्या शेवटी म्हटली जाणारी ही मराठी आरती सात कडव्यांची आहे. हिचं वैशिष्ट्य म्हणजे ती नुसती स्तुती नाही – सत्यनारायण व्रतकथेतली शतानंद विप्र, साधूवैश्य, कलावती आणि अंगध्वजरायाची पूर्ण कथा ती कडव्यांमधून सांगते.
सत्यनारायण आरतीचे बोल (Marathi)
जय जय दीनदयाळ सत्यनारायण देवा । पंचारति ओवाळूं श्रीपति तुज भक्तिभावा ॥ धृ ॥ विधियुक्त पूजुनी करिती पुराण श्रवण । परिमळद्रव्यांसहित पुष्पमाळा अर्पून ॥ घृतयुक्त शर्करामिश्रित गोधूमचूर्ण । प्रसाद भक्षण करितां प्रसन्न तूं नारायण ॥ जय ॥ १ ॥ शतानंद विप्रें पूर्वीं व्रत हें आचरिलें । दरिद्र दवडुनि अंतीं त्यातें मोक्षपदा नेलें ॥ त्यापासुनि हें व्रत या कलियुगिं सकळां श्रुत झालें । भावार्थें पूजितां सर्वां इच्छित लाधलें ॥ जय ॥ २ ॥ साधुवैश्यें संततिसाठीं तुजला प्रार्थियलें । इच्छित पुरतां मदांध होऊनि व्रत न आचरिलें ॥ त्या पापानें संकटिं पडुनी दुःखहि भोगिलें । स्मृति होऊनि आचरितां व्रत त्या तुवांचि उद्धरिलें ॥ जय ॥ ३ ॥ प्रसाद विसरुनि पतिभेटीला कलावती गेली । क्षोभ तुझा होतांचि तयाची नौका बुडाली ॥ अंगध्वजरायाची यापरि दुःखस्थिति आली । मृतवार्ता शतपुत्रांची सत्वर कर्णीं परिसली ॥ जय ॥ ४ ॥ पुनरपि पूजुनि प्रसाद ग्रहण करितां तत्क्षणीं । पतिची नौका तरली देखे कलावती नयनीं ॥ अंगध्वजरायासी पुत्र भेटति येऊनि । ऐसा भक्तां संकटिं पावसि तूं चक्रपाणी ॥ जय ॥ ५ ॥ अनन्यभावें पूजुनि हें व्रत जे जन आचरति । इच्छित पुरविसी त्यांतें देउनि संतति संपत्ती ॥ संहरती भवदुरितें सर्वहि बन्धनें तुटती । राजा रंका समान मानुनि पावसी श्रीपती ॥ जय ॥ ६ ॥ ऐसा तव व्रतमहिमा अपार वर्णूं मी कैसा । भक्तिपुरस्सर आचरती त्यां पावसि जगदीशा ॥ भक्तांचा कनवाळू कल्पद्रुम तूं सर्वेशा । मोरेश्वरसुत वासुदेव तुज विनवी भवनाशा ॥ जय ॥ ७ ॥
Satyanarayan Aarti Lyrics in English
Jai jai Dindayal Satyanarayan deva | Pancharati ovalun Shripati tuj bhaktibhava || Dhru || Vidhiyukt pujuni kariti puran shravan | Parimaldravyansahit pushpamala arpun || Ghrutayukt sharkaramishrit godhumchurna | Prasad bhakshan karitan prasanna tun Narayan || Jai || 1 || Shatanand vipren purvin vrat hen acharilen | Daridra davaduni antin tyaten mokshapada nelen || Tyapasuni hen vrat ya kaliyugin sakalan shrut zhalen | Bhavarthen pujitan sarvan ichchhit ladhalen || Jai || 2 || Sadhuvaishyen santatisathin tujala prarthiyalen | Ichchhit puratan madandh houni vrat na acharilen || Tya papanen sankatin paduni duhkhahi bhogilen | Smruti houni acharitan vrat tya tuvanchi uddharilen || Jai || 3 || Prasad visaruni patibhetila Kalavati geli | Kshobh tuzha hotanchi tayachi nauka budali || Angadhvajarayachi yapari duhkhasthiti aali | Mrutavarta shataputranchi satvar karnin parisali || Jai || 4 || Punarapi pujuni prasad grahan karitan tatkshanin | Patichi nauka tarali dekhe Kalavati nayanin || Angadhvajarayasi putra bhetati yeuni | Aisa bhaktan sankatin pavasi tun Chakrapani || Jai || 5 || Ananyabhaven pujuni hen vrat je jan acharati | Ichchhit puravisi tyanten deuni santati sampatti || Sanharati bhavaduriten sarvahi bandhanen tutati | Raja ranka saman manuni pavasi Shripati || Jai || 6 || Aisa tav vratamahima apar varnun mi kaisa | Bhaktipurassar acharati tyan pavasi Jagadisha || Bhaktancha kanvalu kalpadrum tun Sarvesha | Moreshwarsut Vasudev tuj vinavi bhavanasha || Jai || 7 ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
धृपदात सत्यनारायणाला दीनदयाळ म्हणून पंचारती ओवाळली जाते. पहिल्या चरणात पूजेची कृती आहे: विधीने पूजा, पुराणश्रवण, सुगंधी द्रव्ये आणि पुष्पमाळा, आणि नैवेद्य म्हणून तूप-साखर घालून केलेला गव्हाच्या पिठाचा शिरा (सप्रसाद). पुढील पाच कडवी व्रतकथेची आहेत: शतानंद ब्राह्मणाने व्रत केल्यावर दारिद्र्य संपलं; साधूवैश्याने संतती मिळ्यावर गर्वाने व्रत टाळलं आणि संकटात पडला; त्याची मुलगी कलावती प्रसाद विसरल्याने नवर्याची नाव बुडली; मग पुन्हा पूजा करून प्रसाद घेतल्यावर सगळं पूर्ववत झालं. सहाव्या कडव्यात निष्कर्ष येतो: जो अनन्यभावाने व्रत करतो त्याला संतती-संपत्ती मिळते आणि राजा-रंक सारखा मानणारा देव प्रसन्न होतो.
सत्यनारायण आरतीचे महत्त्व
नवीन घर, लग्न, नवस पूर्ण होणं किंवा कोणत्याही शुभकार्यानंतर महाराष्ट्रात सत्यनारायण पूजा केली जाते आणि शेवटी ही आरती म्हटली जाते. आरतीत व्रताची कथाच येत असल्यामुळे कथा न वाचलेल्यालाही व्रतामागचा अर्थ समजतो. मुख्य संदेश एक: नवस पूर्ण झाल्यावर व्रत विसरू नये, आणि प्रसाद टाळू नये.
आरती माहिती
| आरतीचे नाव | श्री सत्यनारायणाची आरती |
| देवता | श्री सत्यनारायण (विष्णू) |
| भाषा | मराठी |
| रचयिता | मोरेश्वरसुत वासुदेव (आरतीतील नाममुद्रेनुसार) |
| रचना | ७ कडवी + धृपद |
| कधी म्हणतात | सत्यनारायण पूजा, नवसपूर्ती, गृहप्रवेश, पौर्णिमा |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
सत्यनारायण पूजेत कोणता प्रसाद करतात?
आरतीत स्पष्ट सांगितलं आहे: तूप आणि साखर घालून केलेला गव्हाच्या पिठाचा शिरा, ज्याला सप्रसाद म्हणतात.
या आरतीत कोणत्या कथा येतात?
शतानंद ब्राह्मण, साधूवैश्य, त्याची मुलगी कलावती आणि अंगध्वजराया – सत्यनारायण व्रतकथेतली चारही कथानकं.
हिंदी आरतीपेक्षा ही वेगळी आहे का?
होय. हिंदीत “जय लक्ष्मी रमणा” म्हटली जाते; ही मराठी आरती सात कडव्यांची असून तित व्रतकथा पूर्ण येते.