संत नामदेवांची ही आरती मराठी भक्तिपरंपरेतली सर्वात हळवी आरती म्हटली जाते. इथे भक्त देवाला मोठेपणातून नव्हे, तर “माझे माउली” म्हणून हाक मारतो – आईला बोलावावं तसं. कपाळावर हात ठेवून वाट पाहणार्याचं चित्र पहिल्याच ओळीत उभं राहतं.
येई हो विठ्ठले आरतीचे बोल (Marathi)
येई हो विठ्ठले माझे माऊली ये । निढळावरी कर ठेवुनि वाट मी पाहे ॥ धृ ॥ आलिया गेलिया हाती धाडी निरोप । पंढरपूरी आहे माझा मायबाप ॥ १ ॥ पिवळा पीतांबर कैसा गगनी झळकला । गरुडांवरि बैसोनि माझा कैवारी आला ॥ २ ॥ विठोबाचे राज्य आम्हां नित्य दिपवाळी । विष्णुदास नामा जीवेभावे ओंवाळी ॥ ३ ॥
Yei Ho Vitthale Aarti Lyrics in English
Yei ho Vitthale majhe mauli ye | Nidhalavari kar thevuni vaat mi pahe || Dhru || Aaliya geliya hati dhadi nirop | Pandharpuri aahe majha maaybaap || 1 || Pivala pitambar kaisa gagani zhalakala | Garudanvari baisoni majha kaivari aala || 2 || Vithobache rajya aamhan nitya dipavali | Vishnudas Nama jivebhave onvali || 3 ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
धृपदात भक्त म्हणतो, “हे विठ्ठले, माझ्या माउली, ये.” निढळ म्हणजे कपाळ; त्यावर हात ठेवून तो वाटेकडे डोळे लावून बसला आहे. पहिल्या चरणात येणार्या-जाणार्या प्रत्येकाच्या हाती तो निरोप धाडतो, कारण त्याचा मायबाप पंढरपूरात आहे. दुसर्या चरणात ती वाट फळाला येते: आकाशात पिवळा पीतांबर झळकतो आणि गरुडावर बसून कैवारी (बाजू घेणारा) देव येतो. तिसर्या चरणात भक्त म्हणतो, विठोबाचं राज्य आहे तिथे रोजच दिवाळी आहे; आणि शेवटी रचयिता स्वतःला “विष्णुदास नामा” म्हणून जीवभावाने आरती ओवाळतो.
येई हो विठ्ठले आरतीचे महत्त्व
पंढरपूरच्या वारीत, आषाढी आणि कार्तिकी एकादशीला आणि विठ्ठल मंदिरांत ही आरती नियमाने म्हटली जाते. वारकरी संप्रदायाचं मूळ सूत्र या तीन कडव्यांत येतं: देव हा मालक नाही, तो आई आहे. आरती लहान असल्यामुळे पटकन पाठ होते आणि रोजच्या पूजेतही चालते.
आरती माहिती
| आरतीचे नाव | येई हो विठ्ठले (श्री विठ्ठल आरती २) |
| देवता | श्री विठ्ठल (पांडुरंग) |
| भाषा | मराठी |
| रचयिता | संत नामदेव (नाममुद्रा “विष्णुदास नामा”) |
| रचना | ३ कडवी + धृपद |
| कधी म्हणतात | आषाढी व कार्तिकी एकादशी, पंढरपूर वारी, रोजची पूजा |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
ही आरती कोणांची रचना आहे?
संत नामदेवांची. शेवटच्या ओळीत त्यांची “विष्णुदास नामा” ही नाममुद्रा येते.
निढळावरी कर ठेवुनि म्हणजे काय?
निढळ म्हणजे कपाळ. कपाळावर हात ठेवून लांबपर्यंत वाट पाहणं, अशी वाट पाहणार्या भक्ताची ती खूण आहे.
विठ्ठलाच्या किती आरत्या आहेत?
मराठी आरतीसंग्रहात विठ्ठलाच्या अनेक आरत्या आहेत; “युगे अठ्ठावीस विटेवरी” आणि ही “येई हो विठ्ठले” ह्या दोन सर्वांत जास्त म्हटल्या जातात.