गणपतीच्या मराठी आरत्यांमध्ये ही आरती “श्री गणेश आरती २” म्हणून ओळखली जाते. सुरुवातीलाच पूजेचं साहित्य येत असल्यामुळे नुसती स्तुती न राहता ती एक छोटी पूजाविधीच वाटते. गणेशोत्सव, संकष्टी चतुर्थी आणि रोजच्या पूजेत घराघरात ही आरती म्हटली जाते.
नाना परिमळ आरतीचे बोल (Marathi)
नाना परिमळ दूर्वा शेंदुर शमिपत्रें । लाडू मोदक अन्ने परिपूरित पात्रें ॥ ऐसें पूजन केल्या बीजाक्षरमंत्रें । अष्टहि सिद्धि नवनिधि देसी क्षणमात्रें ॥ १ ॥ जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती । तूझे गुण वर्णाया मज कैंची स्फूर्ती ॥ धृ ॥ तुझें ध्यान निरंतर जे कोणी करिती । त्यांची सकलहि पापें विघ्नेंही हरति ॥ वाजी वारण शिबिका सेवक सुत युवती । सर्वहि पावुनि अंतीं भवसागर तरती ॥ जय देव ॥ २ ॥ शरणागत सर्वस्वें भजती तव चरणीं । कीर्ति तयांची राहे जोंवरि शशि-तरणी ॥ त्रैलोक्यीं ते विजयी अद्भुत हे करणी । गोसावीनंदन रत नामस्मरणीं ॥ जय देव ॥ ३ ॥
Nana Parimal Durva Aarti Lyrics in English
Nana parimal durva shendur shamipatren | Ladu modak anne paripurit patren || Aisen pujan kelya bijaksharmantren | Ashtahi siddhi navanidhi desi kshanamatren || 1 || Jai dev jai dev jai Mangalmurti | Tuzhe gun varnaya maj kainchi sphurti || Dhru || Tuzhen dhyan nirantar je koni kariti | Tyanchi sakalahi papen vighnenhi harati || Vaji varan shibika sevak sut yuvati | Sarvahi pavuni antin bhavsagar tarati || Jai dev || 2 || Sharanagat sarvasven bhajati tav charanin | Kirti tayanchi rahe jonvari shashi-tarani || Trailokyin te vijayi adbhut he karani | Gosavinandan rat namasmaranin || Jai dev || 3 ||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिल्या चरणात पूजेचं साहित्य येतं: सुगंधी दूर्वा, शेंदूर, शमीची पानं आणि लाडू-मोदकांनी भरलेली पात्रं. भक्त म्हणतो, बीजाक्षर मंत्रांनी असं पूजन केलं की गणपती क्षणात अष्टसिद्धी आणि नवनिधी देतो. धृपदात “तुझे गुण वर्णायला माझ्याकडे स्फूर्ती कुठून येणार?” असा नम्र भाव आहे. दुसर्या चरणात जे सतत गणेशाचं ध्यान करतात त्यांची पापं आणि विघ्नं नाहीशी होतात, घोडे-हत्ती-पालखी, सेवक, पुत्र अशी सुखं मिळून शेवटी ते भवसागर तरून जातात असं सांगितलं आहे. तिसर्या चरणात शरण आलेल्यांची कीर्ती चंद्र-सूर्य आहेत तोपर्यंत टिकते हे सांगून रचयिता स्वतः नामस्मरणात रमल्याचं सांगतो.
नाना परिमळ आरतीचे महत्त्व
या आरतीची रचना लक्षात घेण्यासारखी आहे: आधी पूजेचं साहित्य, मग त्या पूजेचं फळ, आणि शेवटी नामस्मरण. त्यामुळे घरी पूजा करताना आरती म्हटली की पूजेचा क्रमच मनात उभा राहतो. “अष्टसिद्धी आणि नवनिधी” हा उल्लेख गणेशाच्या रिद्धी-सिद्धी स्वरूपाशी जोडलेला आहे. गणेशोत्सवाच्या दहा दिवसांत सकाळ-संध्याकाळ ही आरती मंडपात आणि घरी म्हटली जाते.
आरती माहिती
| आरतीचे नाव | नाना परिमळ दूर्वा (श्री गणेश आरती २) |
| देवता | श्री गणेश |
| भाषा | मराठी |
| रचयिता | गोसावीनंदन (आरतीतील नाममुद्रेनुसार) |
| रचना | ३ कडवी + धृपद |
| कधी म्हणतात | गणेशोत्सव, संकष्टी चतुर्थी, रोजची पूजा |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
या आरतीचे रचयिता कोण?
शेवटच्या चरणात रचयिता स्वतःचा उल्लेख “गोसावीनंदन” असा करतो. मराठी आरत्यांमध्ये शेवटच्या ओळीत अशी नाममुद्रा ठेवण्याची पद्धत आहे.
आरतीत सांगितलेलं पूजेचं साहित्य कोणतं?
दूर्वा, शेंदूर, शमीपत्र आणि लाडू-मोदकांनी भरलेली पात्रं. गणपतीच्या पूजेत हेच साहित्य पारंपरिक मानलं जातं.
अष्टसिद्धी आणि नवनिधी म्हणजे काय?
अष्टसिद्धी म्हणजे आठ सिद्धी आणि नवनिधी म्हणजे नऊ प्रकारची समृद्धी. आरती म्हणते की भावाने केलेल्या पूजनाने गणपती हे क्षणात देतो.