कोल्हापूरच्या अंबाबाईची म्हणजेच महालक्ष्मीची ही मराठी आरती. नवरात्रीत आणि मंगळवार-शुक्रवारच्या देवीपूजेत ती म्हटली जाते. खाली संपूर्ण मराठी बोल, इंग्रजीत वाचण्यासाठी लिप्यंतर आणि आरतीचा सोपा अर्थ दिला आहे.
अंबा आरतीचे बोल (Marathi)
सुखसदने शशिवदने अंबे मृगनयने । गजगमने सुरनमने कोल्हापुरमथने । सुरवर वर्षति सुमनें करुनियां नमनें । भयहरणे सुखकरणे सुंदरी शिवरमणे ॥१॥ जय देवी जय देवी वो जय अंबे । कोल्हापुराधिस्वामिणि तुज वो जगदंबे ॥धृ॥ मृगमदमिश्रित केशर शोभत तें भाळीं । कुंचित केश विराजित मुगुटांतून भाळीं । रत्नजडित सुंदर अंगी कांचोळी । चिद्गगनाचा गाभा अंबा वेल्हाळी ॥ जय ॥२॥ कंठी विलसत सगुण मुक्ता सुविशेषें । पीतांबर सुंदर कसियेला कांसे । कटितटि कांची किंकिणि ध्वनि मंजुळ भासे । पदकमळ लावण्ये अंबा शोभतसे ॥ जय ॥३॥ झळझळझळझळ झळकति तानवडें कर्णीं । तेजा लोपुनि गेले रविशशि निज करणीं । ब्रह्महरिहर सकळिक नेणति तव करणी । अद्भुत लीला लिहितां न पुरे ही धरणी ॥ जय ॥४॥ अष्टहि भूजा सुंदर शोभतसे । झगझगझगझगझगति लावण्यगाभा । म्हगम्हगम्हगम्हगीत समनांची शोभा ॥ त्र्यंबक मधुकर होऊनि वर्णितसे अंबा ॥५॥
Amba Aarti Lyrics in English
Sukhasadane shashivadane Ambe mruganayane. Gajagamane suranamane Kolhapuramathane. Survar varshati sumane karuniya namane. Bhayaharane sukhakarane sundari Shivaramane. ||1|| Jai devi jai devi vo jai Ambe. Kolhapuradhiswamini tuj vo Jagadambe. ||Dhru|| Mrugamadamishrit keshar shobhat te bhali. Kunchit kesh virajit mugutantun bhali. Ratnajadit sundar angi kancholi. Chidgaganacha gabha Amba velhali. || Jai ||2|| Kanthi vilasat sagun mukta suvisheshe. Pitambar sundar kasiyela kanse. Katitati kanchi kinkini dhwani manjul bhase. Padakamal lavanye Amba shobhatase. || Jai ||3|| Jhalajhalajhalajhal jhalakati tanavade karni. Teja lopuni gele ravishashi nij karani. Brahma-Hari-Har sakalik nenati tav karani. Adbhut lila lihita na pure hi dharani. || Jai ||4|| Ashtahi bhuja sundar shobhatase. Jhagajhagajhagajhagajhagagati lavanyagabha. Mhagamhagamhagamhageet samananchi shobha. Tryambak Madhukar houni varnitase Amba. ||5||
आरतीचा अर्थ (Meaning)
पहिल्या कडव्यात अंबेचे वर्णन आहे: चंद्रासारखा चेहरा, हरिणासारखे डोळे आणि हत्तीसारखी डौलदार चाल. देवही तिच्यावर फुले उधळतात. धृवपदात तिला कोल्हापूरची अधिष्ठात्री देवी म्हटले आहे. पुढचे कडवे तिचा शृंगार सांगतात: कपाळावर केशर, मुकुट, रत्नजडित चोळी, गळ्यात मोत्यांची माळ आणि कमरेला वाजणारी किंकिणी. शेवटी कवी म्हणतो की ब्रह्मा-विष्णू-महेशही तिची लीला पूर्ण जाणू शकत नाहीत.
अंबा आरतीचे महत्त्व
कोल्हापूरचे महालक्ष्मी मंदिर हे साडेतीन शक्तिपीठांपैकी एक मानले जाते. तिथे रोजच्या आरतीत आणि नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत हीच आरती मोठ्याने म्हटली जाते. घरगुती देवीपूजेतही दुर्गा आरतीनंतर ती घेतली जाते.
आरती माहिती
| देवता | अंबाबाई (कोल्हापूर महालक्ष्मी) |
| भाषा | मराठी |
| प्रकार | आरती |
| अवसर | नवरात्रि, कोल्हापूर अंबाबाई |
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)
ही आरती कोणत्या देवीची आहे?
कोल्हापूरच्या अंबाबाईची, म्हणजेच महालक्ष्मीची. धृवपदात कोल्हापुराधिस्वामिणि असा स्पष्ट उल्लेख आहे.
सुखसदने शशिवदने म्हणजे काय?
सुखाचे घर असलेली आणि चंद्रासारखा चेहरा असलेली देवी, असा त्याचा अर्थ.
आरतीच्या शेवटी त्र्यंबक कोण?
ती कवीची नाममुद्रा आहे. मधुकर म्हणजे भ्रमर होऊन तो अंबेचे वर्णन करतो, असे त्यात म्हटले आहे.